KA ZELENOM BEOGRADU: ULOGA SAMOORGANIZOVANIH GRAĐANSKIH INICIJATIVA I PARTICIPACIJE JAVNOSTI U KREIRANJU ODRŽIVIH PROSTORNIH REŠENJA

„URBANIZAM I ODRŽIVI RAZVOJ” (2024),  [153-160]

AUTHOR(S) / AUTOR(I): Božena Stojić, Olga Andrić

E-MAIL: bozena@ministarstvoprostora.org

Download Full Pdf   

DOI: 10.46793/Urbanizam24.153S

ABSTRACT / SAŽETAK:

Rad istražuje potencijal i ulogu lokalnih samoorganizovanih građanskih inicijativa u Beogradu, koje su nastale kao odgovor na predložena planska rešenja u kontekstu zaštite, unapređivanja i planiranja javnih zelenih površina. Autorke se u radu oslanjaju na empirijske nalaze prikupljene tokom petogodišnje direktne saradnje sa građanskim inicijativama kroz Krizni štab za urbanističko planiranje. Analizom ovih nalaza, rad osvetljava primarne motive građanskog samoorganizovanja, odnosno nedostatke urbanog razvoja grada, koji su najčešće orijentisani ka izradi urbanističkih planova. Kroz analizu i sistematizaciju tipologija problema oko kojih se ove građanske inicijative formiraju, rad pruža uvid i u neke od najučestalijih nedostataka urbanističkih planova u Beogradu u pogledu zaštite i planiranja zelene infrastrukture, iz perspektive stanovnika grada. Dodatno, u okolnostima marginalizacije javnog interesa u planiranju i isključivanju javnosti iz tih procesa, rad analizira oblike građanskog aktivizma, odnosno načine zagovaranja javnog interesa pred institucijama. Rad zagovara da, iako ove inicijative često nailaze na zatvorena vrata nadležnih institucija, njihov doprinos predstavlja neiskorišteni potencijal za kreiranje pravednih i održivih prostornih rešenja. Zaključak podvlači značaj uključivanja javnosti u planiranje kao ključnog preduslova održivog planiranja i legitimnih planskih rešenja. 

KEYWORDS / KLJUČNE REČI:

zelena infrastruktura, participacija javnosti u urbanističkom planiranju, lokalne samoorganizovane građanske inicijative, održivo planiranje, pravo na grad

REFERENCES / LITERATURA:

  • Arnstein, S. R. (1969). A ladder of citizen participation. Journal of the American Planning Association, 35(4), 216-224.
  • Benedict, M. A., & McMahon, E. T. (2002). Green infrastructure: smart conservation for the 21st century. Renewable resources journal, 20(3), 12-17.
  • Brenner, N., Marcuse, P., & Mayer, M. (2012). Cities for People, Not for Profit: Critical Urban Theory and the Right to the City. Oxford: Taylor & Francis.
  • Brenner, N., & Schmid, C. (2015). Implosions/Explosions: Towards a Study of Planetary Urbanization. Berlin: Jovis.
  • Čukić, I., Perić, A. (2019). “Transformation of the spatial planning approach in Serbia: towards strengthening the civil sector?” In B. Scholl, A. Peric & M. Niedermaier (Eds.), Spatial and transport infrastructure development in Europe: example of the Orient/East- Med corridor (pp. 272-290). Hannover: Verlag der ARL.
  • Harvey, D. (2006). Spaces of Global Capitalism: A Theory of Uneven Geographical Development. London: Verso Books.
  • Harvey, D. (2007). A Brief History of Neoliberalism. Oxford: Oxford University Press.
  • Harvey, D. (2012). Rebel Cities: From the Right to the City to the Urban Revolution. London: Verso Books.
  • Healey, P. (1997). Collaborative Planning: Shaping Places in Fragmented Societies. Vancouver: UBC Press.
  • Innes, J. E., Booher, D. E. (2004). Reframing Public Participation: Strategies for the 21st Century. Planning Theory and Practice. Vol. 5, No. 4, pp. 419-436.
  • Peck, J., Theodore, N., & Brenner, N. (2009). Neoliberal Urbanism: Models, Moments, Mutations. The SAIS Review of International Affairs, 29(1), 49–66.
  • Perić, A. (2020). Citizen Participation in Transitional Society: The Evolution of Participatory Planning in Serbia. In Lauria M., Schively Slotterback, C. Eds. Learning from Arnstein’s Ladder: From Citizen Participation to Public Engagement. New York: Routledge Press, 91-109.
  • Stein, S. (2019). Capital City: Gentrification and the Real Estate State. London: Verso Books.
  • Aksentijević, M. i Timotijević, J. (2021). Beograd raste i nastaviće, ali da li se razvija? Beograd: Institut za urbane politike / Ministarstvo prostora.
  • Aksentijević, M. (2014). Građani u razvoju grada: država, iskustva i preporuke. Beograd: Mikro art / Ministarstvo prostora.
  • Čukić, I., Đokić, J., Graovac, A., Maruna, M., Milovanov,  Teofilović, A. (prema abecednom redu). (2022). 100 godina transformacije koncepta javnog interesa u prostornom razvoju Srbije: razumevanje društvenog konteksta. U: Šećerov, V., Đorđević, D.S., Radosavljević, Z., Jeftić, M. ur. Lokalna samouprava u planiranju i uređenju prostora i naselja. Beograd: Asocijacija prostornih planera Srbije i Univerzitet u Beogradu – Geografski fakultet, 137-149.
  • Čukić, I., Stojić, B., Ćatić, A., Mićanović, M. ur. (2022). Izrada planova iza pritvorenih vrata: Izveštaj o stepenu učešća građana u procesima urbanističkog planiranja u Beogradu za 2021. godinu. Beograd: Institut za urbane politike / Ministarstvo prostora.
  • Maruna, M., Teofilović, V., Milovanović Rodić, D. (2023). Transformacija institucionalne strukture urbanističkog planiranja u
    postsocijalističkoj tranziciji: primer Savskog keja na Novom Beogradu. Arhitektura i urbanizam, 57, 5-16.
  • Milovanović Rodić, D., Slavković, LJ., Maruna, M. ur. (2021). U potrazi za javnim interesom: dometi urbanizma. Beograd: Univerzitet u Beogradu Arhitektonski fakultet.
  • Simić, I. (2022). Investitorski urbanizam i klimatske promene – Kako novobeogradski blokovi ostaju bez zelenila? Preuzeto 10. aprila 2024., sa https://klima101.rs/investitorski-urbanizam-zelenilo-novi-beograd/
  • Simić, I. (2023). Prva mapa urbanih toplotnih ostrva Beograda: gde su najčešće tropske noći? Portal ”Klima 101”. Preuzeto 10. aprila 2024., sa https://klima101.rs/toplotna-ostrva-u-beogradu-tropske-noci/
  • Službeni list grada Beograda. (110/2019). Plan generalne regulacije sistema zelenih površina Beograda. Beograd: JP ”Službeni list”.
  • Stojić, B., Čukić, I. (2023). Izrada planova iza pritvorenih vrata: Izveštaj o stepenu učešća građana u procesima urbanističkog planiranja u Beogradu za 2022. godinu. Beograd: Institut za urbane politike / Ministarstvo prostora.