Nasleđe 63 (2026) [95-106]
AUTOR(I) / AUTHOR(S): Đorđe M. Đurđević 
DOI: https://doi.org/10.46793/NasKg2663.095DJ
SAŽETAK /ABSTRACT:
Iako ženska figura, u ontološkom razmaku od mrtve drage do pesme kao takve, oko koje se koncentriše pesma Vladislava Petkovića Disa „Možda spava” nije Marija Bogorodica, ipak se može govoriti o pojedinim marijanskim aspektima predočenog Disovog motivskog kompleksa. Stoga, u radu ispitujemo Disov motiv ’oči izvan svakog zla’, kom, s jedne strane, u istoriji srpske književne mariologije nalazimo arhiteksualni izvor u pesmi Gavrila Stefanovića Venclovića „Bogorodici krasnih očiju”, a koji se lajtmotivski pruža do Bogorodice ’vatrenosmeđih očiju’ Dragana Boškovića, dok, sa druge strane, ispitujemo ontološke, estetske i etičke bliskosti Bogorodice i Disove mrtve drage koje se konstituišu upravo u prostorima nevinosti, prostorima ’izvan svakog zla’.
KLJUČNE REČI / KEYWORDS:
Marija Bogorodica, mrtva draga, marijanska poezija, književna mariologija, moderna
PROJEKAT / ACKNOWLEDGEMENT:
Istraživanje sprovedeno u radu finansiralo je Ministarstvo nauke, tehnološkog razvoja i inovacija Republike Srbije (Ugovor o prenosu sredstava za finansiranje naučnoistraživačkog rada istraživača na akreditovanim visokoškolskim ustanovama u 2025. godini broj: 451-03-136/2025-03/ 200198).
LITERATURA/ REFERENCES:
IZVORI
- Bojović 2020: Dragiša Bojović, Raduj se, jer te srpska usta hvale: antologija srpske teotokološke poezije, Niš: Međunarodni centar za pravoslavne studije.
- Bošković 2016: Dragan Bošković, The Clash, Novi Sad: Kulturni centar Novog Sada.
- Bošković 2018: Dragan Bošković, Ave Maria!, Beograd: Samizdat (Dragan Bošković).
- Dis 2003: Vladislav Petković Dis, Poezija, prir. Novica Petković, Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva.
- Đurđević 2023: Đorđe Đurđević (prir.), Antologija srpske angelološke poezije, Beograd: Službeni glasnik.
- Epifanije 2006: Monah Epifanije, O žitiju Presvete Bogorodice (izvodi), Teomitorikon: antologija crkvenih tekstova i ikona u čast Presvete Bogorodice Marije. Tom 1, Propografija, Začeće i Rođenje Bogorodice, prir. Dimitrije G. Camis, prev. Jasmina Đekić, Žiča: Manastir Žiča, 86–98.
- Nedeljković 1994: Živorad Nedeljković, Majka, Beograd: BIGZ.
- PJ 2005: Protojevanđelje Jakovljevo, u: Apokrifi novozavetni, prir. Tomislav Jovanović, Beograd: SKZ, Prosveta.
LITERATURA
- Bojović 2022: Dragiša Bojović, Hiljadu godina slavljenja Presvete Bogorodice u srpskoj poeziji, Latopisy Akademii Supraskiej, 13, 237–245.
- Vasiljević 2022: Episkop Maksim Vasiljević, Bogorodica – ikona vrhunske slobode, Blagodatna: predstave Bogorodice u srpskom srednjovekovnom živopisu, Nenad Vukićević (ur.), Beograd: Laguna, 13–27.
- Vladušić 2009: Slobodan Vladušić, Ko je ubio mrvu dragu?: Istorija motiva mrtve drage u srpskom pesništvu, Beograd: Službeni glasnik.
- Đurđević 2025: Đorđe Đurđević, Bogorodica u srpskoj poeziji 20. veka, odbranjena i neobjavljena doktorska disertacija, mentor Dragan Bošković, Kragujevac: Filum.
- Evdokimov 2001: Pavle Evdokimov, Žena i spasenje sveta: O blagodatnim darovima muškarca i žene, prev. Biljana Vićentijević, Cetinje: Svetigora.
- Jerkov 2010/1: Aleksandar Jerkov, Smisao (srpskog) stiha, knjiga prva, De/konstitucija, Beograd: Institut za književnost i umetnost.
- Palavestra 1985: Predrag Palavestra, Trajanje, priroda i prepoznavanje srpskog simbolizma, Srpski simbolizam: tipološka proučavanja, ur. Predrag Palavestra, Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti, 3–58.
- Palavestra 1996: Predrag Palavestra, Dučić naš savremenik, O Jovanu Dučiću: zbornik radova povodom pedesetogodišnjice smrti, ur. Predrag Palavestra, Beograd: SANU, 1‒3.
- Pelikan 1996: Jaroslav Pelikan, Mary Through the Centuries, Her Place in the History of Culture, Yale University Press.
- Raner 1980: Karl Rahner, Marija, majka Gospodinova, Teološka razmatranja, prev. Jerko Matoć, Zagreb: Kršćanska sadašnjost.
- Ćuković 2025: Milica Ćuković, Teološki poststrukturalizam: poezija i poetika Dragana Boškovića, neobjavljeni rukopis monografije, Kragujevac: Filum.
- Hajdeger 1982: Martin Hajdeger, Pevanje i mišljenje, prev. Božidar Zec, Beograd: Nolit.
- Šeatović-Dimitrijević 2007: Svetlana Šeatović-Dimitrijević, Žensko načelo u poeziji Milana Rakića, Milan Rakić i moderno pesništvo: zbornik radova, ur. Novica Petković, Beograd: Institut za književnost i umetnost, Učiteljski fakultet, 239–278.