Horizontalne genealoške loze Nemanjića

Šumadijski anali 15 (2025) (str. 278-317) 

AUTOR(I) / AUTHOR(S):Jelena Mikićević

Download Full Pdf  

DOI: 10.46793/SAnali21.15.278M

SAŽETAK / ABSTRACT:

Portreti Nemanjića imaju bitno mesto u srpskoj srednjovekovnoj umetnosti. Razvoj horizontalne genealoške predstave Nemanjića je trajao skoro jedan i po vek, a imale su svojevrsnu propagandnu funkciju. U vladarskoj ikonografiji Nemanjića, ove kompozicije su bile izraz legitimnosti vlasti aktuelnog vladara, i deo političkog i programskog čina, kojima se isticala ideja dugovečnosti i moći dinastije Nemanjić.

KLJUČNE REČI / KEYWORDS:

horizontalna genealoška loza, dinastija Nemanjić, Stefan Nemanja, srpsko slikarstvo, zidno slikarstvo.

LITERATURA / REFERENCES:

  • Đurđe Bošković, S. Nenadović, Gradac, Beograd 1951.
  • Gordana Babić, Portret kraljevića Uroša u Beloj crkvi karanskoj, Zograf 2, Beograd 1967.
  • Gordana Babić, Nizovi portreta Srpskog episkopa, arhiepiskopa i patrijarha u zidnom slikarstvu (XIII–XIV), Međunarodni naučni skup Sava Nemanjić – Sveti Sava. Istorija i predanje, Beograd 1979.
  • Gordana Babić, Vladislav na ktitorskom portretu u naosu Mileševe, Zbornik Mileševa u istoriji Srpskog naroda, Međunarodni naučni skup povodom sedam i po stotina vekova postojanja, juni 1985, Beograd 1987.  Miloš Blagojević, Sreten Petković, Srbija u doba Nemanjića, od kneževine do carstva 1168-1371, Beograd 1989.
  • Dragan Vojvodić, „Portreti vladara crkvenih dostojanstvenika i plemića u naosu i priprati“, Zidno slikarstvo manastira Dečani, Beograd 1995.
  • Dragan Vojvodić, „Prilog poznavanju ikonografije i kulta Svetog Stefana u Vizantiji i Srbiji“, Zidno slikarstvo manastira Dečani, Beograd 1995
  • Dragan Vojvodić, Ukrštena dijadema i „torakion“ dve drevne i neuobičajene insignije Srpskih vladara u XIV i XV veku, Treća jugoslovenska konferencija Vizantologa, Kruševac 2000, BeogradKruševac 2002.
  • Dragan Vojvodić, Zidno slikarstvo crkve Svetog Ahilija, Beograd
  • Dragan Vojvodić, „O živopisu Bele crkve karanske i suverenom slikarstvu Raške“, Zograf 31, Beograd 2006-2007.
  • Dragan Vojvodić, „Od horizontalne ka vertikalnoj genealoškoj slici Nemanjića“, Zbornik radova Vizantološkog instituta 44/1, Beograd 2007.
  • Grupa autora, Zadužbine Kosova, Beograd 1987.
  • Ivan Drpić, „Tri scene iz ciklusa Hristovih čuda i pouka u sopoćanskom eksonarteksu“, Saopštenja XXXIV, Beograd 2002.
  • Ivan M. Đorđević, Mileševa i Studenica, Zbornik Mileševa u istoriji Srpskog naroda, Međunarodni naučni skup povodom sedam i po vekova postojanja, junu 1985, Beograd 1987.
  • Ivan M. Đorđević, Zidno slikarstvo srpske vlastele, Beograd 1994.  Ivan M. Đorđević, Dragan Vojvodić, Zidno slikarstvo spoljne priprate Đurđevih stupova u Budimlji kod Berana, Zograf 29, Beograd 2002-2003.
  • Ivan M. Đorđević, Studije srpske srednjevekovne umetnosti, Beograd 2008.
  • Vojislav J. Đurić,  „Istorijske kompozicije u Srpskom slikarstvu srednjega veka i njihove književne paralele“, Zbornik radova Vizantološkog instituta 10, Beograd 1967.
  • Vojislav J. Đurić, „Tri događaja u Srpskoj državi XIV veka i njihov odjek u slikarstvu“, Zbornik likovnih umetnosti 4, Novi Sad 1968.
  • Vojislav J. Đurić, „Portreti na kapiji Studenice“, Zbornik Svetozara Radojčića, Beograd 1969.
  • Vojislav J. Đurić, Vizantijske freske u Jugoslaviji, Beograd 1975.
  • Vojislav J. Đurić, „Loze Nemanjića u Srpkom slikarstvu“, Zbornik radova I Kongresa saveza društva istoričara umetnosti SFRJ, Ohrid 1976.
  • Vojislav J. Đurić, Sopoćani, Beograd 1991.
  • Vojislav J. Đurić, „Loza Srpskih vladara u Studenici“, Zbornik u čast Vojislava Đurića, Beograd 1992.
  • Vojislav J. Đurić, Gordana Babić Đorđević, Srpska umetnost u srednjem veku I, Beograd, 1997.
  • Vojislav J. Đurić, Gordana Babić Đorđević, Srpska umetnost u srednjem veku II, Beograd 1997.
  • Branislav Živković, „Konzervatorski radovi na freskama manastira“ Gradca, Saopštenja 8, Beograd 1969.
  • Branislav Živković, „Sopoćani“, Spomenica Srpskog slikarstva srednjeg veka, Crteži fresaka, Beograd 1984.
  • Milan Kašanin, „Bela crkva karanska“, Starinar IV, Beograd 1928.  Milan Kašanin, „Srpski srednjovekovni portret“, Umetnički pogled, knjiga I, Beograd 1937-1938.
  • Jovan Kovačević, Srednjovekovna nošnja Balkanskih Slovena, Beograd 1953.
  • Olivera M. Kandić, Gradac, Beograd 1982.
  • Olivera M. Kandić, D. Milošević, Manastir Sopoćani, Beograd 1994.
  • Svetislav Mandić, Portreti na freskama, Beograd 1966.
  • Svetislav Mandić, Dva priloga o freskama Studeničke spoljne priprate, Zbornik za likovne umetnosti Matice srpske 2, Novi Sad, 1966.
  • Svetislav Mandić, „Jedan vladarski lik u Bogorodici Ljeviškoj“, Zograf 1, Beograd 1966.
  • Smilja Marjanović Dušanić, Vladarske insignije i državna simbolika u Srbiji od XIII do XV veka, Beograd 1994.
  • Smilja Marjanović Dušanić, Vladarska ideologija Nemanjića, Beograd 1997.
  • Miodrag Marković, „Umetničko delovanje Mihaila i Evtihija“, Zbornik narodnog muzeja XVII/2, Beograd 2004.
  • Franc Mesesnel, „Srednjovekovni spomenici u Ohridu“, Glasnik Skopskog naučnog društva 12, Skoplje 1933.
  • Pavle Mijović, „Carska ikonografija u Srpskoj srednjevekovnoj umetnosti“, Starinar 28, Beograd 1978.
  • VesnaMilanović, „Program živopisa u priprti“, Zidno slikarstvo manastira Dečani, građa i studije, Beograd 1995.
  • Desanka Milošević, O Srbljaku, Srbi svetitelji u starom Srpskom slikarstvu, Beograd 1970.
  • Desanka Milošević, Jovana Nešković, Đurđevi Stupovi u Starom Rasu, Beograd 1983.
  • Bojan Miljković, „Slikarstvo zapadnog ulaza u manastir Studenicu iz 1208/1209. Godine“, Treća jugoslovenska konferencija Vizantologa, Kruševac 10-13. maj 2000, Beograd- Kruševac 2002.
  • Radomir Nikolić, „Prilozi proučavanju živopisa iz XIII i XIV veka u oblasti Rasa“, Raška baština 2, Kraljevo 1980.
  • Draga Panić, Gordana Babić, Bogorodica Ljeviška, Beograd 1975.
  • Vladimir R. Petković, „Loza Nemanjića u starom živopisu srpskom“, Narodna starina 5, Beograd 1923.
  • Vladimir R. Petković, Pregled crkvenih spomenika kroz povesnicu Srpskog naroda, Beograd 1950.
  • Sreten Petković, Arilje, Beograd 1965.
  • Danica Popović, Srpski vladarski grob u srednjem veku, Beograd 1992.
  • Danica Popović, „Svetiteljsko pravoslavlje Simeona Nemanje, Prilog proučavanju kulta moštiju kod Srba“, Zbornik radova vizantološkog instituta 37, Beograd 1998.
  • Janko Radovanović, „Portreti Nemanjića u crkvi Bogorodice Ljeviške u Prizrenu“, Starine Kosova i Metohije IV–V, Priština 1968-1971  Svetozar Radojčić, Freske iz Sopoćana, Beograd 1955.
  • Svetozar Radojčić, Staro Srpsko slikarstvo, Beograd 1966.
  • Svetozar Radojčić, Mileševa, Beograd 1971.
  • Svetozar Radojčić, Portreti Srpskih vladara u srednjem veku, Beograd 1997.
  • Gojko Subotić, „Vreme nastanka crkve Svetog Nikole Bolničkog u Ohridu“, Zograf 3, Beograd 1969.
  • Branislav Todić, „O nekim preslikanim portretima u Dečanima“, Separat Zbornika Narodnog muzeja XI/ istorija umetnosti, Beograd 1982.
  • Branislav Todić, „O stilskim osobenostima fresaka Arilja iz 1296. Godine“, Zbornik likovnih umetnosti 13, Novi Sad 1996.
  • Branislav Todić, Srpsko slikarstvo u doba krlja Milutina, Beograd 1998.
  • Branislav Todić, M. Čanak-Medić, Manastir Dečani, Beograd 2005.
  • Branislav Todić, „Sopoćani i Gradac“, Zograf 31, Beograd 2006-2007.
  • Oliver Tomić, „Likovi kralja Dragutina u Srpskom srednjevekovnom slikarstvu“, Račanski zbornik 3, Bajina Bašta 1998.
  • Branislav Cvetković, „Studenički eksonarteks i kralj Radoslav: prilog datovanju“, Zbornik radova Vizantološkog instituta XXXVII, Beograd 1998.