Kragujevački velikan Miloje Pavlović

Šumadijski anali 15 (2025) (str. 98-133) 

AUTOR(I) / AUTHOR(S):Bogdan Novokmet

Download Full Pdf  

DOI: 10.46793/SAnali21.15.098N

SAŽETAK / ABSTRACT:

Režim koji se pojavio sredinom prošlog stoleća, a trajao skoro do početka novog milenijuma, u Srbiji i drugim zemljama bivše SFRJ doveo je do jednog od najvećeg zločina, izvrtanja istorijskih činjenica. Lik i delo Miloja Pavlovića samo je jedan od brojnih slučajeva istorijskih ličnosti kojima je oduzet pravi identitet. Profesor Miloje Pavlović je jedan od najznačajnijih Kragujevčana, pored ličnosti kao što su Knez Mihailo, Jovan Ristić, Radomir Putnik itd. Profesor Pavlović bio je cenjeni demokrata, rodoljub, dugogodišnji starešina sokolske župe Šumadijske, i može se reći jedan od najaktivnijih građana u međuratnom periodu; čijim je doprinosom postignuto mnogo u raznim poljima a za isti cilj, napredak društva. Rad hronološki prikazuje Miloja Pavlovića kroz njegova delanja, rasvetljavajući lik i delo cenjene ličnosti od državnog značaja, a sa osvrtom na prethodne zapise (bili oni istorijski tačni ili netačni). Pozivajući se na relevantne istorijske izvore, a korišćenjem metodoloških postupaka: hermeneutička, istorijsko-kritička i metoda oralne istorije. Takođe koristeći za izvore neinventarisanu građu, lično svedočenje, privatna dokumenta, ali izvanične dokumente i zapise. Originalnost rada odlikuje se u ovom prvom (neinventarisana građa kao istorijski zapis), ali i u nameri da se prikaže jasna slika života jednog velikana; time dajući značajni doprinos regionalnoj istoriji, ali i državnoj – sa osvrtom na dešavanja (posleratna oskudica, kulturni i društveni napredak, diktatura državnika, zatim ponovo vreme krize: pristupanje Trojnom paktu, okupacija, streljanje) koja su zadesila tada čitav region. Dakle, rad slika društvo kroz svedočenja, prikazuje stanje u obrazovanju i prosveti. Pavlović je samo jedan od mnogih žrtava koje su stradale u ratnom zločinu nacista 21. oktobra 1941. godine. Za taj događaj se njegovo ime najčešće vezuje, jer je dobio pomilovanje ali ga je odbio, odlučivši se da deli sudbinu svog naroda.

KLJUČNE REČI / KEYWORDS:

Miloje Pavlović, istorija, kultura, Kragujevac, streljanje, Trojni pakt.

LITERATURA / REFERENCES:

Izvori 
  • Istorijski arhiv Šumadije – Kragujevac. Arhivski fond Muške realne gimnazije u Kragujevcu 1919-1959.  
  • Istorijski arhiv Šumadije – Kragujevac.Matične knjige rođenih, venčanih i umrlih.
  • Istorijski arhiv Valjevo. A.1.5.119: Valjevska gimnazija, Letopis Valjevske gimnazije 1870-1950, 126.  
  • Spomenica Muške gimnazije u Kragujevcu 1833-1933, Istorijski arhiv Šumadije — Kragujevac, 1934.
  • Spomenica gimnazije u Kragujevcu 1833-1983, Istorijski arhiv Šumadije — Kragujevac,1989.
  • Jevđević A. Jevđa, Spomenica Kragujevačkih sokola 1907-2007, Sokolsko društvo Kragujevac, Kragujevac, 2008. Neregistrovana građa: Privatna arhiva g. Jevđe A. Jevđevića.
  •  
Literatura
  • Nedeljković i Tripković, Sto godina Valjevske gimnazije, 1970 Ranković, Zdravko. Valjevska gimnazija 1869-2004, Valjevo, 2004..
  • Dr. Trifunović, Veroljub. Građenje Kragujevca od 1945. do 1965. godine, Ustanova kulture Koraci, Kragujevac, 2018.
  • Dr. Gligorijević, Branislav. Demokratska stranka i politički odnosi u Kraljevini SHS, Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1970.
  • Deretić, Jovan. Istorija književnosti za drugi razred srednje škole, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd,1993.
  • Glas Valjeva, Valjevo (18. 12. 1932), 51.
  • Jevđević, A. Jevđa. U spomen Starešinama Sokola Miloju Pavloviću i Dragoljubu Milanoviću: sveti novomučenici kragujevački i šumarički, Kragujevac, 2006.
  • Spasić, Živomir. Čas bez kataloga, Beograd, 1980
  • Jovović, Radojko i Dr. Ignjatović, Miodrag. Vek učiteljske škole u Kragujevcu 1871-1971, Udruženje penzionisanih prosvetnih radnika u Kragujevcu, Kragujevac, 2009.
  • Stojadinović, Rajko,  Kragujevačko pozorište 1835-1951, Svetlost Muzej pozorište umetnosti Srbije, Beograd, 1975.
  • Jovanović, Dragoljub. Ljudi, ljudi: Medaljoni 56 umrlih savremenika, Beograd, 1973.
  • Apostolski, Kačavenda, Živković: Narodni heroji Jugoslavije, Institut za savremenu istoriju, Beograd, 1975.
  • B.N. Podgorac i V. V. Gorjanski, Prosvetni šematizam Kraljevine Jugoslavije, Zagreb, 1932. Nedeljković, Tripković, Sto godina Valjevske gimnazije, Valjevo, 1970.
  • Maksimović M. Svetislav, Oni su nas ubijali, Kragujevac, 1990.
  • Ilić Predrag Izgradnja spomenika Palim Šumadincima u Kragujevcu 1932. godine, Istorijski Arhiv Šumadije  Kragujevca, Zbornik sa naučnog skupa Kragujevac i Šumadija od 1914. Do 1941, Kragujevac, 2012.