TRANSPOZICIJA KATEGORIJALNE SEME U SUPSTANDARDNIM DEKOMPOZITIMA SRPSKOG JEZIKA

Nasleđe 57 (2024) [255-269]

AUTOR(I) / AUTHOR(S): Danica B. Nedeljković

Download FullPdf   

DOI: 10.46793/NasKg2457.255N

SAŽETAK /ABSTRACT:

U radu se na korpusnom materijalu koji čine tri zbirke kratkih humorističkih priča autorke Jelice Greganović (Osmeh za svaki dan, Zovem se Mama i Zovem se Mama 2) analiziraju mehanizmi oformljenja supstandardnih priloških, pridevskih i imeničkih dekompozita sintagmatskog tipa, kod kojih se oneobičavanje ustaljenih struktura postiže transpozicijom kategorijalne seme. Ovaj postupak podrazumeva prelazak kategorijalne seme iz jedne značenjske sfere u drugu, što se može odvijati u okviru istog, ali i u okviru različitih semantičkih polja. Razlozi koji dovode do navedene pojave su pragmatičko-stilske prirode, tj. uslovljeni su govornom situacijom i komunikativnim namerama govornika. Budući da svesnim oneobičavanjem nastaju veoma upečatljivi i slikoviti izrazi sa ekspresivnim značenjem i humorističkim efektom, okazionalni dekompoziti ovog tipa imaju stilematsku vrednost.

KLJUČNE REČI / KEYWORDS: 

dekomponovanje prideva, priloga i imenica, supstandard, kategorijalna sema, semantička transpozicija, oneobičavanje, semema, stilema, srpski jezik

PROJEKAT/ ACKNOWLEDGEMENTS:

Istraživanje sprovedeno u radu finansiralo je Ministarstvo nauke, tehnološkog razvoja i inovacija Republike Srbije (Ugovor o realizaciji i finansiranju naučnoistraživačkog rada NIO u 2023. godini broj 451-03-47/2023-01/ 200198).

LITERATURA/ REFERENCES:

Izvori
  • OSD – J. Greganović, Osmeh za svaki dan, peto izdanje, Beograd: Laguna, 2015.
  • ZSM – J. Greganović, Zovem se Mama, Beograd: Laguna, 2016.
  • ZSM2 – J. Greganović, Zovem se Mama 2, Beograd: Laguna, 2017.
Literatura
  • Čutura 2020: I. Čutura, Međuodnos priloga i priloških izraza u savremenom srpskom
  • jeziku,  Univerzitet  u  Kragujevcu,  Jagodina:  Fakultet  pedagoških  nauka, , 21. 12. 2023.
  • Dragićević 2008: R. Dragićević, O značenjskoj podspecifikovanosti na primeru lekseme osnova, Južnoslovenski filolog, LXIV, Beograd, 123–134.
  • Fekete 2002: E. Fekete, Da li je ljubav stvar, u: D. Ćupić, E. Fekete, B. Terzić, Slovo o jeziku, knjiga druga, Beograd: Partenon, 65–67.
  • Ilić 2022: T.  Ilić, Međuodnos konkurentnih leksičkih jedinica i imeničkih sintagmi u srpskom jeziku, neobjavljena doktorska disertacija, Filološki fakultet Univerziteta u Beogradu, , 21. 12. 2023.
  • Ivić 2005: M. Ivić, Značenjska podspecifikovanost lekseme stvar, O rečima, Beograd: Biblioteka HH vek, 73–83.
  • Ivić 2010: M. Ivić, Kvalifikativna uloga genitivne imeničke forme s predlogom od, Južnoslovenski filolog, LXVI, Beograd, 269–271.
  • Klikovac 2008: D. Klikovac, Jezik i moć. Ogledi iz sociolingvistike i stilistike, Beograd: Biblioteka HH vek (168).
  • Kovačević 2000: M. Kovačević, Stilistika i gramatika stilskih figura, 3., dopunjeno i izmenjeno izdanje, Kragujevac: Kantakuzin.
  • Kovačević 2003: M. Kovačević, Gramatičke i stilističke teme, Banja Luka: Književna zadruga.
  • Kovačević 2007: M. Kovačević, Sintaksa i semantika priloških izraza, Srbističke teme, Kragujevac: Filološko-umetnički fakultet, 11–48.
  • Kuna 2010: B. Kuna, Kvalitativni genitiv u hrvatskome jeziku, Lingua Montenegrina, III, br. 5, Cetinje: Institut za crnogorski jezik i jezikoslovlje „Vojislav P. Nikčević”, 67–79.
  • Marković 2016: Padeži i predloško-padežne konstrukcije sa kvalitativnim značenjem u savremenom srpskom književnom  jeziku  (semantičko-sintaksička analiza), neobjavljena doktorska disertacija, Filološki fakultet Univerziteta   u Beogradu. , 21. 12. 2023.
  • Radovanović 2003: M. Radovanović, Sociolingvistika, Sremski Karlovci – Novi Sad: Izdavačka knjižarnica Zorana Stojanovića.
  • Radovanović 2004: M. Radovanović, O pojavi dekomponovanja jezičkih jedinica, Planiranje jezika i drugi spisi, Sremski Karlovci – Novi Sad: Izdavačka knjižarnica Zorana Stojanovića, 204–218.
  • RMS 1967–1976: Rečnik srpskohrvatskog književnog jezika, knjige I–VI, Novi Sad – Zagreb, Matica srpska i Matica hrvatska.
  • RMS 2011: Rečnik srpskog jezika, izmenjeno i popravljeno izdanje, Novi Sad: Matica srpska.
  • Šušanj 2010: J. Šušanj, Dekomponovanje leksema i birokratizacija jezika na prim- jerima iz crnogorskih dnevnih novina, Lingua montenegrina, god. III, br.  5, Cetinje: Institut za crnogorski jezik i jezikoslovlje „Vojislav P. Nikčević”, 3–46.
  • Tošović 2002: B. Tošović, Funkcionalni stilovi (Funktionale Stile), Institut für Slawistik der Karl-Franzens-Universität Graz.