GEOPATOLOGIJA KOPNENE ZONE BEZBEDNOSTI

AUTOR(I) / AUTHOR(S): Marko V. Milošević , Milovan Milivojević

Download Full Pdf   

DOI:  10.46793/80029.90.0.202M

SAŽETAK / ABSTRACT:

Balkansko poluostrvo predstavlja prostor izrazite geopolitičke dinamike, uslovljene heterogenošću reljefa i tranzitnim položajem, što je kroz istoriju dovelo do čestih fragmentacija i ukrupnjavanja teritorija. Srbija, kao deo ovog prostora, bila je izložena uticajima velikih geopolitičkih subjekata, što se ogleda u njenoj teritorijalnoj evoluciji od 19. veka do danas. Nakon NATO intervencije 1999. godine, Srbija je suočena sa procesima teritorijalne dezintegracije, posebno u Kopnenoj zoni bezbednosti. U tom kontekstu, pojave kao što su pokušaj uključivanja Medveđe u albanski etnokulturni prostor, upotreba termina „Preševska dolina“, delimitacija administrativne linije na Pančićevom vrhu i formiranje Unije albanskih opština, predstavljaju elemente geopatologije. Ovi procesi ugrožavaju teritorijalni integritet Srbije i podstiču etnocentrične narative koji zanemaruju multietnički karakter regiona. Termin

„Preševska dolina“ nema naučno utemeljenje u geomorfološkim, etnokulturnim i funkcionalnim karakteristikama, već služi kao instrument političke artikulacije teritorijalnih zahteva. Upotreba ovakvih pojmova i simboličkih struktura može dovesti do destabilizacije regiona i narušavanja bezbednosti.

KLJUČNE REČI / KEYWORDS:

geopatologija; KZB; Medveđa; etnocentričnost

PROJEKAT / ACKNOWLEDGEMENT:

LITERATURA / REFERENCES:

• Vasović, M. (1958). O jednoj šiptarskoj oazi u Gornjoj Jablanici. Zbornik radova Geografskog fakulteta, 5, 229–238.
• Vasović, M. (1962). Naseljavanje Gornje Jablanice. Prethodni rezultati. Leskovački zbornik, 2, 43–51.
• Vasović, M. (1998). Gornja Jablanica. Geografska svojstva. Narodno delo i Zavičajno udruženje “Gornja Jablanica”
• Grčić, M. (1984). Geopolitički položaj Jugoslavije u prošlosti i danas. Zbornik radova Instituta za geografiju PMF-a, 31, 79–95.
• Grčić, M. (2000). Politička geografija. Geografski fakultet Univerzitet u Beogradu.
• Grčić, M. (2002). Koncept graničnog regiona. U S. Stanković (Ur.), Problemi revitalizacije pograničnih krajeva Jugoslavije i Republike Srpske (str. 11–21). Geografski fakultet –Uneverzitet u Beogradu.
• Grčić, M. (2003). Geopolitičke determinante međuetničkih odnosa na Balkanu. Zbornik radova Geografskog fakulteta, 50, 1–19.
• Grčić, M. (2007). Geopolitički smisao i besmisao balkanizacije. U Srbija i Republika Srpska u regionalnim i globalnim procesima, (29 – 36). Geografski fakultet u Beogradu, PMF u Banja Luci.
• Despotović, LJ. & Glišin, V. (2021). Geopolitički identitet Republike Srbije i strategija nacionalne bezbednosti. Politika nacionalne bezbednosti, 20(1), 21–35.
• Despotović, LJ. & Glišin, V. (2021). Odbrana Srbije. prilozi za geopolitiku nacionalne bezbednosti. Arhiv Vojvodine i Institut za političke studije
• Glišin, V. (2022). Bujanovačko-Preševska oblast kao potencijalno geopolitičko žarište Srbije. Između nacionalne bezbednosti i projekta „Velika Albanija”. Politika nacionalne bezbednosti, 21(1), 147–169.
• Kostić, M. (2016). Preševo, Bujanovac i Medveđa – status/manjine, paralele i stavovi EU i SAD. Nacionalni interes, 26(2), 85–107.
• Proroković, D. (2018). Geopolitika Srbije. Položaj i perspektiva na početku 21. veka. Službeni glasnik. Radovanović, M. (2005). Kosovo i Metohija. U Republici Srbiji i na Zapadnom Balkanu. Mnemosyne.
• Simović, M. (2017). Kopnena zona bezbednosti. Pre i posle oružanog sukoba. Medija centar “Odbrana.
• Tanasković, D., Radovanović, M., Milošević, M., Pandurević, V., Stepić, M., Kresović, T., & Čolić, V. (2001).
• Jugoistok Srbije. Kontinuitet krize imogući ishodi. Institut za geopolitičke studije. Tošić, D. (2012). Principi regionalizacije. Univerzitet u Beogradu – Geografski fakultet.
• Ćalić, J., Milošević, M. V., Gaudenji, T., Štrbac, D., & Milivojević, M. (2012b). Panonska nizija kao morfostrukturna jedinica Srbije. Glasnik Srpskog geografskog društva, 92(1), 47–70.
• Ćalić, J., Milošević, M. V., Milivojević, T. & Gaudenji, T. (2017). Reljef Srbije. U M. Radovanović (ur.),
• Geografija Srbije, (str. 23–92). Geografski institut „Jovan Cvijić“ SANU.
• Cvijić, J. (1922). Balkansko poluostrvo i južnoslovenske zemlje. Osnove antropogeografije. Hrvatski štamparski zavod.

* * *

• Ejupi, A., & Bernabé-Crespo, M.B. (2022). Regional identity in a geopolitically contested area: Preševo Valley (South Serbia) scientific argumentation and political use. Investigaciones Geográficas, (77), 323–337. https://doi.org/10.14198/ INGEO.19877
• Ejupi, A., & Islami, H. (2025). Preševska dolina i Sjeverno Kosovo. Dva geopolitička I neuralgična čvorišta. Geografski horizont, 71(1), 57–68
• Ejupi, A. & Stiperski, Z. (2018). The Geopolitical Background of the Preševo Valley Crisis. Mitteilungen der Österreichischen Geographischen Gesellschaft Band, 160, 225–240. doi: 10.1553/moegg160s225
• Ejupi, A. & Ramadani, I. (2016). Regional differentiation and the geopolitical and transboundary position of the Presheva Valley. Miscellanea Geographica, 20(4), 22–28. https://doi.org/10.1515/mgrsd-2016-0024
• Ćalić, J., Gaudenyi, T., Milošević, M. V., Štrbac, D. & Milivojević, M. (2012a). Geomorphometrical method for delineation of plains – case study of the south-eastern (Serbian) segment of the Pannonian plain. Carpathian Journal of Earth and Environmental Sciences, 7(2), 239–248.
• Šakaja, L. (2015). Uvod u kulturnu geografiju. Leyka international.
• Topografska karta 1:25.000 (1972), list Leskovac, 632_1_3, 632_1_4, 632_3_1, 632_3_2. Vojnogeografski institut, Beograd.
• Zejnullahi, V. (2015). Albanians in Presevo Valley and Their National Rights. European Journal of Language and Literature, 1(2), 90–95.
• Zejneli, A. & Konushevci, A. (2016, novembar 30). Koga plaši Unija albanskih opština. Radio Slobodna Evropa. https://www.slobodnaevropa.org/a/kosovo-unija-albanskih-opstina/28148442.html