DEMOGRAFSKA TIŠINA U KOPNENOJ ZONI BEZBEDNOSTI

Naučna konferencija Transformacija prostora Kopnene zone bezbednosti, 5. novembar 2025. Beograd, (51-74 str.)

 

AUTOR(I) / AUTHOR(S): Vlasta Kokotović Kanazir

 

Download Full Pdf   

DOI:  10.46793/80029.90.0.051KK

SAŽETAK / ABSTRACT:

Istraživanje demografskih procesa u Kopnenenoj zoni bezbednosti (KZB-a) predstavlja aktuelno i nedovoljno istraženu temu u domaćoj literaturi. U ovom radu analizirani su populacioni trendovi od šezdesetih godina do danas obuhvatajući sva naselja (210) koja pripadaju ovom prostoru. Kroz komparativnu analizu počev od Popisa 1961. godine rad prati dinamiku ukupnog broja stanovnika, komponente prirodnog kretanja (živorođeni, umrli, prirodni priraštaj) kao i ključne strukturne pokazatelje sa naglaskom na etničku strukturu koja svakako izaziva veliku pažnju naučne i stručne javnosti. U fokusu rada su populacioni procesi koji su se odvijali na prostoru KZB-a, poput kontinuirane i intenzivne depopulacije, trazicije u fertilitetu, stalne emigracije stanovništva sa ovog prostora i transformacije etničkog sastava u kontekstu društveno-političkih promena. Cilj rada je da se kroz prostorno-vremensku analizu pruži doprinos boljem razumevanju demografskih procesa u ovom specifičnom i geopolitički osetljivom prostoru, čime se otvara prostor za relevantnije i preciznije sagledavanje izazova i mogućnosti za budući razvoj pograničnih opština.

KLJUČNE REČI / KEYWORDS:

depopulacija; demografske strukture; Kopnena zona bezbednosti

PROJEKAT / ACKNOWLEDGEMENT:

LITERATURA / REFERENCES:

  • Breznik, D. (1977). Natalitet i fertilitet stanovništva Jugoslavije. U M. Živić (Ur.), Stanovništvo i privredni razvoj Jugoslavije (str. 61–72). Centar za demografska istraživanja Instituta društvenih nauka.
  • Vojković, G. (2025). Etnokulturalni portret Srbije. Republički zavod za statistiku.
  • Drobnjaković, M., & Kokotović Kanazir, V. (2025). Srbija između sela i grada – naselja i njihova strukturna obeležja. Republički zavod za statistiku.
  • Đurđev B., & Aresenović. D. (2015). Populaciona dinamika u međupopisnom periodu. U V. Nikitović (Ur.),
  • Populacija Srbije početkom 21. veka (42–56). Republički zavod za statistiku.
  • Knežević, A. (2017). Flotantne etničke grupe u demografskim istraživanjima – Metodološki problemi, pristupi i primeri. Annales-Anali za Istrske in Mediteranske Studije-Series Historia et Sociologia, 27(2), 439–456. https://doi.org/10.19233/ASHS.2017.31
  • Kokotović Kanazir, V. (2016). Mali gradovi – demografski potencijal Srbije (Posebna izdanja, knj. 90). Geografski institut „Jovan Cvijić“ SANU.
  • Kokotović Kanazir, V., Stojilković Gnjatović, J., Filipović, M., & Ivković, M. (2017). Stanovništvo Srbije. U M. Radovanović (Ur.), Geografija Srbije (Posebna izdanja, knj. 91). Geografski institut „Jovan Cvijić“ SANU.
  • Marinković, I. (2025). Populaciona dinamika u Republici Srbiji u međupopisnom periodu 2011–2022. U V. Nikitović (Ur.), Stanovništvo Srbije – dinamika i strukture (str. 11–24). Republički zavod za statistiku.
  • Marinković, I., & Galjak, M. (2025). Starosno polna struktura stanovništva Republike Srbije. U V. Nikitović (Ur.), Stanovništvo Srbije – dinamika i strukture (str. 27–46). Republički zavod za statistiku.
  • Radovanović, M. (2004). Etnički i demografski procesi na Kosovu i Metohiji. Liber press.
  • Radovanović, S., Kovačević, M., Rančić, M., Rašević, M., Stevanović, R., Penev, G., Petrović, M., Radivojević, B., Raduški, N., Sekulić, LJ., Rašević, M., & Grabljšek, D. (1995). Stanovništvo i domaćinstva SR Jugoslavije prema popisu 1991. Savezni zavod za statistiku
  • Radovanović, S. (1997). Etnička struktura i maternji jezik stanovništva. Stanovništvo i domaćinstva SR Jugoslavije prema popisu 1991. Stanovništvo, 47, 185–216
  • Radovanović, S. (2002). Etnostatistički falsifikati o Kosovu i Metohiji. Globus, 27, 21– 28.
  • Radovanović, S. (2007). Etnička struktura Kraljevine Jugoslavije u kontekstu nacionalne politike jugoslovenstva. Demografija, 4, 129–140.
  • Raduški, N. (2003). Struktura stanovništva prema nacionalnoj pripadnosti i maternjem jeziku. U G. Penev (Ur.). Stanovništvo i domaćinstva Srbije prema popisu 2002. godine (str. 181–207). Republički zavod za statistiku.
  • Rašević, M., & Penev, G. (2009). Opštine Republike Srbije. Osnovni demografski i socijalni pokazatelji relevantni za populacionu politiku. Društvo demografa Srbije.
  • Republički zavod za statistiku [RZS]. (2023a). Starost i pol, podaci po naseljima, Popis stanovništva, domaćinstava i stanova 2022 (knj. 2). Republički zavod za statistiku.
  • Republički zavod za statistiku [RZS]. (2023b). Nacionalna pripadnost, podaci po opštinama i gradovima. Popis stanovništva, domaćinstava i stanova 2022 (knj. 1). Republički zavod za statistiku.
  • Republički zavod za statistiku [RZS]. (1963–2023). Demografska statistika. Republički zavod za statistiku.

* * *

  • Kokotović Kanazir, V., Panić, M. ., & Drobnjaković, M. (2024). Value of people – human capital in Serbia through the prism of educational attainment of young population. Stanovnistvo, 62(S1), S105–S129. https://doi.org/10.59954/stnv.625
  • Marchais, G. (2025). Demography in the Western Balkans: A ticking time bomb? Jacques Delors Institute. https://institut- delors.eu/content/uploads/2025/04/PB_230720_DemographieBalkans_Marchais_EN.pdf
  • Pushka, A. (1995). Porast stanovništva kosovskih gradova. Stanovništvo, 33(1–4), 177–188.
  • Raduški, N. (1995). Etnički sastav stanovništva opština Kosova i Metohije i Vojvodine, 1981–1991. Stanovništvo, 33(1– 4), 81–102.
  • Raduški, N. (2007). Nacionalne manjine u Centralnoj Srbiji. Institut društvenih nauka – Centar za demografska istraživanja.
  • Rašević, M. (2004). Fertility Trends in Serbia during the 1990s. Stanovnistvo, 42(1-4), 7–27. https://doi.org/10.2298/STNV0404007R
  • Rašević, M., & Petrović, M. (1998). Stavovi i ponašanje žena na Kosovu i Metohiji relevantni za populacionu politiku. Stanovništvo, 36(3–4), 73–88.
  • Republički zavod za statistiku Srbije. [RZS]. (1984). Stanovništvo i domaćinstva SR Srbije prema popisu 1981. Starost i pol. Republički zavod za statistiku Srbije.
  • Savezni zavod za statistiku [SZS]. (1965). Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u 1961. godini. Pol i starost: rezul- tati za naselja (knj. XI). Savezni zavod za statistiku.
  • Savezni zavod za statistiku [SZS]. (1994). Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u 1961. godini. Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije – podaci po naseljima i opštinama (knj. III). Savezni zavod za statistiku.
  • Savezni zavod za statistiku [SZS]. (1991). Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u 1981. godini. Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije – podaci po naseljima i opštinama (knj. I). Savezni zavod za statistiku