IZ ZOONIMIJE ALEKSANDROVAČKE ŽUPE: ZOONIMI MOTIVISANI BELEGOM I DRUGIM SPECIFIČNIM TELESNIM OZNAKAMA ŽIVOTINJA

Download Full Pdf   

DOI: https://doi.org/10.46793/Oziljci26.341M

ABSTRACT / SAŽETAK:

Predmet ovoga rada podrazumeva strukturnu i semantičku analizu dve grupe neposredno motivisanih zoonima zabeleženih na delu teritorije opštine Aleksandrovac. Osnovni ciljevi našeg istraživanja odnose se na: (1) analizu zabeleženih zoonima sa aspekta semantike i tvorbe; (2) formiranje registra prikupljenih zoonima. Sastavljanju našeg korpusa prethodilo je terensko istraživanje. Sve zabeležene zoonime ćemo, primenjujući metodu klasifikacije, podeliti na dve semantičke grupe. U prvoj grupi analiziraćemo imena motivisana belegom, a u drugoj ćemo analizom obuhvatiti imena motivisana izgledom određenih delova tela životinje (najčešće ušiju, rogova i repa, te gustinom perja i dlaka), s obzirom na to da i unutar ove grupe nalazimo zoonime koji sadrže neki element raspoznavanja. U drugom delu rada ćemo, takođe primenjujući primarnu metodu analize korpusa, zoonime posmatrati sa strukturnog aspekta. S obzirom na to da beleg u obliku cveta, pege, mrlje, pruge, dange, pečata može biti karakteristična raspoznajuća osobina svih domaćih životinja i da se može naći na različitim delovima njihovog tela (na glavi, na nogama, oko očiju, oko usta, na celom telu), sprovedena semantička analiza potvrdila je da se ovako motivisana imena daju različitim domaćim životinjama (kravama, bikovima, konjima, kobilama, ovcama, ovnovima, kozama, kokoškama, petlovima i kućnim ljubimcima), dok je tvorbena analiza pokazala da je najveći broj zoonima obuhvaćenih našim istraživanjem nastao procesom sufiksacije, pri čemu se sufiksi -a (-ja), -ka, -ko i -onja izdvajaju kao najfrekventniji. Budući da su zoonimi u procesu nestajanja, a pošto je naše istraživanje dve njihove grupe pokazalo raznovrsnost, napominjemo da je neophodno što pre nastaviti slična proučavanja na ovom prostoru.

KEYWORDS / KLJUČNE REČI:

onomastika, zoonimija, zoonim, beleg, telesna oznaka životinje, Aleksandrovac, Župa.

ACKNOWLEDGEMENT / PROJEKAT:

Istraživanje sprovedeno u radu finansiralo je Ministarstvo nauke, tehnološkog razvoja i inovacija Republike Srbije (Ugovor o prenosu sredstava za finansiranje naučnoistraživačkog rada istraživača na akreditovanim visokoškolskim ustanovama u 2026. godini broj: 451-03-33/2026-03/ 200198.).

REFERENCES / LITERATURA:

• Bojović 2014: J. Bojović, Iz zoonimije Ibarskog Kolašina, Priština: Baština, 36, Priština, 15–41.
• Bojović Manić 2015: J. Bojović Manić, Zoonimija Ibarskog Kolašina, Leposavić: Institut za srpsku kulturu.
• Brborić 2016: I. Brborić, Devedeset godina Srednje škole „Sveti Trifun” sa domom učenika  1925/26–2015/16, Aleksandrovac–Župa: Srednja škola „Sveti Trifun”.
• Bukumirić 2012: M. Bukumirić, Rečnik govora severne Metohije, Beograd: Institut za srpski jezik SANU.
• Čilaš Šimpraga, Horvat 2014: A. Čilaš Šimpraga, J. Horvat, Iz hrvatske zoonimije: imenovanje krava, Zagreb: Folia onomastica Croatica, 23, Zagreb, 39–75.
• Đapić 1968: S. Đapić, Imena konja i goveda u nekim banatskim selima : prilog građi za zoonimski rečnik Jugoslavije, Novi Sad: Prilozi proučavanju jezika, 4, Novi Sad, 197–201.
• Elezović 1998: G. Elezović, Rečnik kosovsko–metohiskog dijalekta, Priština: Institut za srpsku kulturu, Kulturna manifestacija „Gligorije Gliša Elezović”, Narodna i univerzitetska biblioteka, I–II.
• Grković 1983: M. Grković, Imena u Dečanskim hrisovuljama, Novi Sad: Filozofski fakultet, Institut za južnoslovenske jezike.
• Ilić 2016: D. Ilić, Onomastika Kamenskog Vučjaka, Beograd: Onomatološki prilozi, XXIII, Beograd, 513–528.
• Ivić 1985: P. Ivić, Dijalektologija srpskohrvatskog jezika: uvod i štokavsko narečje, II izdanje, Novi Sad: Matica srpska.
• Ivić 2003: P. Ivić, Župski govor kao najtipičniji predstavnik kosovsko-resavskog dijalekta, Zbornik Matice srpske za filologiju i lingvistiku, 46, 1, Novi Sad, 7–13.
• Jaćimović, Petrović 2003: M. Jaćimović, D. Petrović, Onomastika Kačera, Beograd: Institut za srpski jezik SANU.
• Kaluđerović 2024: A. Kaluđerović, Zoonimija sela Majilovac (kod Velikog Gradišta), u: M. Kovačević, J. Petković (ur.), Savremena proučavanja jezika i književnosti, god. XV, knj. 1, Kragujevac: Filološko-umetnički fakultet, 49–58.
• Karadžić 1818: V. Stefanović Karadžić, Srpski rječnik istolkovan njemačkim i latinskim riječima, Beč: Štamparija Jermenskog manastira.
• Karadžić 1852: V. Stefanović Karadžić, Srpski rječnik istumačen njemačkijem i latinskijem riječima, Beč: Štamparija Jermenskog manastira.
• Lutovac 2020a: M. Lutovac, Župa aleksandrovačka: antropogeografska istraživanja, u: B. Čeliković (prir.), Kopaonik, Župa, Rasina, Trstenička Morava : naselja, poreklo stanovništva, običaji, Beograd: Službeni glasnik, SANU, 337–460.
• Lutovac 2020b: M. Lutovac, Župski Aleksandrovac, u: B. Čeliković (prir.), Kopaonik, Župa, Rasina, Trstenička Morava : naselja, poreklo stanovništva, običaji, Beograd: Službeni glasnik, SANU, 461–471.
• Marković 2014: M. Marković, Govor Župe aleksandrovačke, Beograd: Naučno društvo za negovanje i proučavanje srpskog jezika, Studije srpske i slovenske.
• Milinčić, Sandić 2006: M. Milinčić, D. Sandić, Opština Aleksandrovac – položaj, osnovna obeležja i odnos prema okruženju, Aleksandrovac: Župski zbornik, god. I, br. 1, Aleksandrovac, 9–26.
• Minić 2024: T. Minić, Iz mikrotoponimije aleksandrovačke Župe, u: M. Kovačević, J. Petković (ur.), Savremena proučavanja jezika i književnosti, god. XV, knj. 1, Kragujevac: Filološko-umetnički fakultet, 59–73.
• Minić 2025: T. Minić, Iz zoonimije sela Igroš kod Brusa, u: D. Jerotijević Tišma, N. Vujčić (ur.), Savremena proučavanja jezika i književnosti, god. XVI, knj. 1, Kragujevac: Filološko-umetnički fakultet, 91–105.
• Nikolić 2021: M. Nikolić, Iz srpske literarne onomastike: imena mužjaka govečeta (Bos taurus) u zbirci pesama Živo blago Radenka Stanića, Praha: Acta onomastica, LXII/1, Praha, 64–83.
• Petrović 2009: M. Petrović, Iz onomastike Rađevine: Zoonimi jednog rađevskog sela, Niš: Godišnjak za  srpski jezik i književnost, god. XXII, br. 9, Niš, 377–392.
• Petrović 2013a: V. Petrović, Zoonimski sistem sela Miljevići (kod Prijepolja), Niš: Godišnjak za srpski jezik, god. 26, br. 13, Niš, 413–425.
• Petrović 2013b: V. Petrović, Iz zoonimije Jadovnika kod Prijepolja, Beograd: Srpski jezik : studije srpske i slovenske, god. 18, br. 18, Beograd, 669–687.
• Petrović 2019: V. Petrović, Sistem zoonima u Vukovom Rječniku, Novi Pazar: Naučne publikacije Državnog univerziteta u Novom Pazaru. Serija B, Društvene & humanističke nauke, god. 2, br. 1, Novi Pazar, 10–20.
• Petrović 2020: V. Petrović, Podudaranja u zoonimskom sistemu Vukovog Rječnika i jednog prijepoljskog sela, Novi Pazar: Naučne publikacijeDržavnog univerziteta u Novom Pazaru. Serija B, Društvene & humanističke nauke, god. 3, br. 2, Novi Pazar, 96–106.
• Radić 2010: P. Radić, Kopaonički govor : etnografski i kulturološki pristup, Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti, Etnografski institut.
• RJAZU 1880–1976: Rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika, Zagreb: Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti, I–XXIII.
• RSANU 1959–: Rečnik srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika, Beograd: Srpska akademija nauka i umetnosti, Institut za srpskohrvatski jezik, I–XXII.
• RSJ 2011: Rečnik srpskoga jezika, Novi Sad: Matica srpska.
• Šćepanović 1997a: M. Šćepanović, Imenoslov valjevske Petnice, Beograd: Institut za srpski jezik SANU, Valjevo: Istraživačka stanica Petnica.
• Šćepanović 1997b: M. Šćepanović, Onomastička terminologija i norma, u: M. Babović (ur.), Treći lingvistički skup „Boškovićevi dani”, Podgorica: Crnogorska akademija nauka i umjetnosti, 215–221.
• Šćepanović 2000: M. Šćepanović, Zoonimija podjavorskih sela I, Beograd: Srpski jezik: studije srpske i slovenske, V/1–2, Beograd, 595–622.
• Šćepanović 2002: M. Šćepanović, Zoonim kao onomastički termin, Beograd: Srpski jezik: studije srpske i slovenske, VII/1–2, Beograd, 321–326.
• Šćepanović 2003: M. Šćepanović, Srpska onomastička terminologija, Svet reči: srednjoškolski časopis za srpski jezik i književnost, god. VII, br. 15–16, 14–16.