Nasleđe 63 (2026) [187-197]
AUTOR(I) / AUTHOR(S): Miloš R. Šumonja 
DOI: https://doi.org/10.46793/NasKg2663.187S
SAŽETAK /ABSTRACT:
U radu se razmatra odgovor srpskog filozofa Mileta Savića na pitanje o sudbini zapadne paradigme. Na vrhuncu globalizacije, u drugoj polovini 1990-ih godina, Savić iznosi četiri filozofske teze-anticipacije u pogledu njene istorijske putanje. Glavna je da budućnost Zapada i sveta može da se prepozna na globalnim marginama, u društvima egzistencijalne oskudice koja ne mogu da kontrolišu uslove svog opstanka, budući da njih oblikuje dominacija zapadne modernosti. Savić argumentuje da će margine odgovoriti na privremenu prevlast Zapada preuzimajući naučno-tehnološke instrumente modernosti, ali odbacujući njene izvorne zapadne političke ciljeve i vrednosti. Pored spoljašnjih, globalno nadmetanje za hegemoniju između alternativnih oblika modernosti pokazaće granice zapadnog projekta shvaćenog u njegovom filozofskom značenju načelno beskonačne subjektivne rekonstrukcije ljudskog sveta. To su konačnost prirodnih resursa i zamisliva mogućnost nestanka. Praktični otpor margina će proizvesti raslojavanje unutar zapadnog sveta života koji će se naći pred izazovom da prihvati svoju sopstvenu marginalnost. Savićeva filozofija marginalnog se obistinila po svim tačkama – za razliku od nekada dominantnih diskursa globalizacije.
KLJUČNE REČI / KEYWORDS:
globalizacija, modernost, margina, Zapad, multipolarnost, opstanak
PROJEKAT / ACKNOWLEDGEMENT:
LITERATURA/ REFERENCES:
- But, Milmo 2025: R. Booth, D. Milmo, Was this the week DeepSeek started the slow unwinding of the AI bet?, The Guardian, <https://www.theguardian.com/technology/2025/feb/01/was-this-the-week-deepseek-started-the-slow-unwindingof-the-ai-be>, 1. 2. 2025.
- Dirlik 2003: A. Dirlik, Global Modernity? Modernity in an Age of Global Capitalism, European Journal of Social Theory, 7/3, 275–92.
- Dirlik 1994: A Dirlik, The postcolonial aura: Third world criticism in the age of global capitalism, Critical Inquiry, 20, 328–56.
- Henkok et al. 2024: A . Hancock, A. Bounds, A. Russell, EU to demand technology transfers from Chinese companies, Financial Times, <https://www.ft.com/content/ f4fd3ccb-ebc4-4aae-9832-25497df559c8>, 19.11.2024.
- Hantington 1996: S. Huntington, The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order, New York: Touchstone Books.
- Hajland 2023: K. Hyland, Enter the dragon: China and global academic publishing, Learned Publishing, 3, 94‒403.
- Jang 2014: R. Jang, Postkolonijalizam – sasvim kratak uvod, Beograd: Službeni glasnik
- Leng et al. 2024: J. W. Leung, S. Robin, D. Cave, ASPI’s two-decade Critical Technology Tracker: The rewards of long-term research investment, Australian Strategic
- Policy Institute, <https://ad-aspi.s3.ap-southeast-2.amazonaws.com/2024-08/ ASPIs%20two-decade%20Critical%20Technology%20Tracker_1.pdf?VersionId=1p.Rx9MIuZyK5A5w1SDKIpE2EGNB_H8r>, 1. 8. 2024.
- Lok, van Ajnaten 2019: M. Lo k, J. van Eijnatten, Global counter-enlightenment: Introductory remarks, International Journal for History, Culture and Modernity, 7, 406–422.
- Megin Keli 2025: Megyn Kelly, Secretary Marco Rubio on Buying Greenland, His Trip to Panama, and How to End the Russia-Ukraine War. [Video]. YouTube. <https:// www.youtube.com/watch?v=S5RJwmw1ihE>, 30. 1. 2025.
- Savić 1996: M. Savić, Izazov marginalnog – Dometi kritike logocentrizma u sporu moderna-postmoderna, Beograd: Institut za filozofiju i društvenu teoriju.
- Savić 2004: M. Savić, Politika filozofskog diskursa, Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva.
- Savić 1999: M. Savić, Vanredno stanje, Beograd: Filip Višnjić.
- Slaj 2023: L. Sly, A global divide on the Ukraine war is deepening, The Washigton Post, <https://www.washingtonpost.com/world/2023/02/22/global-south-russiawar-divided>, 23. 2. 2025.
- Spivak 1988: G. Spivak, Can the Subaltern Speak?, in: Marxism and the Interpretation of Culture. C. Nelson, L. Grossberg (eds.), Urbana: University of Illinois Press, 271–316.
- Strik 2017: W. Streeck, How will Capitalism end?, London: Verso.
- Verdeha 2025: E. Verdeja, The Gaza Genocide in Five Crises, Journal of Genocide Research (2025): 1–23.