RAĐANJE TEOLOGIJE IZ DUHA FILOLOGIJE:  O POETSKOM ZASNIVANJU TEOLOŠKOG DISKURSA

Lipar 90 (2026)  (217-230 str.)

AUTOR(I) / AUTHOR(S): Đorđe M. Đurđević

Download Full Pdf   

DOI: 10.46793/LIPAR90.217DJ

SAŽETAK / ABSTRACT:

Polazna teza ovog osvrta podrazumeva da teološki diskurs ne funkcioniše isključivo kao sistem dogmatskih iskaza, te normativnih definicija i proklamacija, već radije kao poetski konstituisana struktura značenja gde upravo poetski elementi imaju konstitutivnu a ne tek estetsku ulogu. U rečenom smislu, analiza diskursa proširuje se sa ispitivanja ideoloških, institucionalnih istorijskih okvira teodiskursa na analizu njegove unutrašnje poetske logike. Na tragu ničeanske objave smrti Boga, što predstavlja ključni događaj za svu potonju teologiju, ističemo da se u uslovima gubitka stabilnog predmeta teološkog govora teologija transformiše iz metafizičkog u poetski utemeljen diskurs. Na osnovu uvida postmoderne teologije, dekonstrukcije i radikalne ortodoksije, u radu se ističe da je teološki jezik neizbežno ideološki markiran, te stoga sklon zloupotrebljavajućem rabljenju, zbog čega se autentičan govor (o) Bogu može ostvariti jedino u apofatičkom i poetskom registru. Otuda se javlja teopoetika, međuprostor teologije i nauke o književnosti, gde poezija preuzima ontološki relevantnu ulogu u artikulaciji svetog nakon smrti Boga, te u njegovom novom otkrivanju.

KLJUČNE REČI / KEYWORDS:

teologija, filologija, poetika, teopoetika, religiozna imaginacija, analiza diskursa

PROJEKAT / ACKNOWLEDGEMENT:

Istraživanje sprovedeno u radu finansiralo je Ministarstvo nauke, tehnološkog razvoja i inovacija Republike Srbije (Ugovor o prenosu sredstava za finansiranje naučnoistraživačkog rada istraživača na akreditovanim visokoškolskim ustanovama u 2026. godini broj: 451-03-33/2026-03/ 200198).

LITERATURA / REFERENCES:

  • Altiser 2006: Thomas J. J. Altizer, Living the death of God: a theological memoir, State University of New York Press.
  • Bargar 2018: P. Bargar, The Role of the Imagination in Theology, Poetry and theology, edited by M. Nicák, Jihlava: Jan Keřkovský, Mlýn, 213–229. 
  • Biblija 2018: Sveto pismo Staroga i Novoga zavjeta: Biblija, Sveto pismo Starog zavjeta preveo Đ. Daničić, Sveto pismo Novoga zavjeta prevod Komisije Svetog arhijerejskog sinoda Srpske pravoslavne crkve, Knjige šireg kanona (Devterokanonske) prev. mitropolit crnogorsko-primorski Amfilohije (Radović), episkop zahumsko-hercegovački Atanasije (Jevtić); Beograd: Sveti arhijerejski sinod Srpske pravoslavne crkve.
  • Vajlder 1976: A. N. Wilder, Theopoetic, Theology and Religious Imagination, Philadephia: Fortress Press.
  • Gunjević 2008: B. Gunjević, Radikalna ortodoksija Johna Milbanka i njegovo poimanje kulture kao donologije, Filozofska istraživanja, vol. 28, br. 1, 155–161.
  • Derida 2001: Ž. Derida, Vera i znanje: vek i oproštaj, prev. S. i P. Bojanić, Novi Sad: Svetovi.
  • Derida 2001b: Ž. Derida, Nasilje i metafizika: ogled o misli Emanuela Levinasa, prev. S. Todorović, Beograd: Plato.
  • Đurđević 2021: Đ. Đurđević, Teopoetika: O apokaliptičnom diskursu srpske poezije, Kragujevac: Filološko-umetnički fakultet.
  • Epštejn 1998: M. Epštejn, Vera i lik: religiozno nesvesno u ruskoj kulturi XX veka, Novi Sad: Matica srpska.
  • Jerkov 2010/1: A. Jerkov, Smisao (srpskog) stiha, knjiga prva, De/konstitucija, Beograd: Institut za književnost i umetnost.
  • Jerkov 2022: A. Jerkov, Evropa i književna istina: smisao (književne imaginacije): hermeneusia, Beograd: Albatros Plus.
  • Kaputo, Skanlon 1999: J. D. Caputo, M. J. Scanlon, Apology for the Impossible: Religion and Postmodernism, God, the Gift, and Postmodernism, ed. J. D. Caputo, M. J. Scanlon, Bloomington, Indianapolis: Indiana University Press.
  • Kerni 2003: R. Kearney, The Wake of Imagination, Toward a postmodern culture, Taylor & Francis e-Library.
  • Kerni 2019: R. Kearny, God Making, Theopoetics and Anatheism, p. 3–28. ‹https:// richardmkearney.files.wordpress.com/2019/03/god-making-theopoetics-andanatheism.pdf›. 05.02.2021.
  • King 1987: H. Küng, Postoji li Bog?: odgovor na pitanje o Bogu u novome vijeku, Zagreb: Naprijed.
  • Lalić 1997/3: I. V. Lalić, Strasna mera, Dela Ivana V. Lalića, treći tom, ured. A. Jovanović, Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva.
  • Milbank 2015: J. Milbank, What Is Radical Orthodoxy?. ‹https://web.archive. org/web/20171201035507/http://www.unifr.ch/theo/assets/files/SA2015/Theses_ EN.pdf›. 25.05.2024.
  • Milbank i dr. 2002: Radical Orthodoxy: A New Theology, Edited by J. Milbank, C. Pickstock and G. Ward, London: Routledge.
  • Miler 2010: D. L. Miller, Theopoetry or theopoetics?, CrossCurrents, vol. 60, no. 1, 6–23. ‹http://www.jstor.org/stable/24461603›. 18.04.2024.
  • Radulović 2008: M. Radulović, Književnost i teologija: prilog zasnivanju teološke književne teorije, Beograd: Institut za književnost i umetnost, Istočno Sarajevo: Pravoslavni bogoslovski fakultet Sv. Vasilija Ostroškog.
  • Radulović 2017: M. Radulović, Srpskovizantijsko nasleđe u srpskom posleratnom modernizmu: (Vasko Popa, Miodrag Pavlović, Ljubomir Simović, Ivan V. Lalić), Beograd: Institut za književnost i umetnost.
  • Robins 2007: J. W. Robbins, Introduction: After the Death of God, John D. Caputo, Gianni Vattimo, After the Death of God (Insurrections: Critical Studies in Religion, Politics, and Culture), Columbia University Press, 1–26. 
  • Stojanović 2007: D. Stojanović, Poverenje u Bogorodicu, Beograd: Dosije. Tejlor 2007: M. C. Taylor, After God, Chicago, London: The University of Chicago Press.
  • Fids 2022: P. S. Fiddes, Imaginaton, theology, and literature, Theology in Scotland, 29, 1, 7–22. ‹https://ojs.st-andrews.ac.uk/index.php/TIS/article/view/2417›. 26.05.2024.
  • Hajdeger 1982: M. Hajdeger, Pevanje i mišljenje, prev. Božidar Zec, Beograd: Nolit.
  • Holand 1997: S. Holland, Theology Is a Kind Of Writing: The Emergence of Theopoetics, CrossCurrents, vol. 47, no. 3, 317–331. JSTOR. ‹http://www.jstor.org/ stable/24460552›. 18.04.2024.
Post Views: 23