„RIZNICA“ ČIKA JOVE ZMAJA I RAZVOJ FONOLOŠKE SVESNOSTI KOD DECE PREDŠKOLSKOG UZRASTA

Književnost za decu u nauci i nastavi (2026) (str. 29-48)

AUTOR(I) / AUTHOR(S): Danica M. Jerotijević Tišma

Download Full Pdf   

DOI: https://doi.org/10.46793/KDNN25.029JT

SAŽETAK /ABSTRACT:

U literaturi je dobro poznato da razvijena fonološka i fonemska svesnost olakšavaju, preciznije rečeno predstavljaju važan preduslov za razvoj veština čitanja i pisanja (Gosvami 2015). Takođe je dobro poznato da se prve naznake uspostavljanja fonološke svesnosti javljaju sa prepoznavanjem rime. Imajući u vidu rezultate prethodnih studija u kojima se pokazalo da redovno izlaganje rimovanoj poeziji pozitivno utiče na razvoj fonološke svesnosti kod dece (Freš, Harison 2013; Lim, Ču 2018), kao i nedostatak empirijskih istraživanja na datu temu u srpskom naučnom kontekstu, naš rad ispituje potencijalni efekat svakodnevnog čitanja stihova iz Riznice pesama za decu Jovana Jovanovića Zmaja u trajanju od dva meseca na razvoj fonološke svesnosti kod dece predškolskog uzrasta. U eksperimentalnom delu istraživanja učestvovalo je četrnaestoro dece (osam devojčica i šest dečaka), dok je četvoro dece (tri devojčice i jedan dečak) predstavljalo kontrolnu grupu. Deca u eksperimentalnoj grupi slušala su stihove iz pomenute zbirke petnaest minuta dnevno, u trajanju od 60 dana, dok kontrolna grupa nije imala nikakve intervencije. Obe grupe ispitanika testirane su pre i posle eksperimentalnog perioda neznatno modifikovanim FONT testom fonološke svesnosti (Subotić 2011) i skraćenom verzijom Testa glasovne analize i sinteze u rečima (TGAISUR) (Radičević, Marinković 1993). Rezultati su pokazali da čitanje pesama čika Jove Zmaja može poboljšati pojedine aspekte fonološke svesnosti i to pre svega one jednostavnije, kao što su spajanje i segmentiranje slogova, prepoznavanje rime i identifikacija prvog i poslednjeg glasa u reči. Napredak je primećen i u kompleksnijim zadacima analize i sinteze glasova, ali je za pouzdanije zaključke neophodno sprovesti istraživanje sa većim brojem ispitanika. Iako ograničenog dometa i opreznih zaključaka, rezultatima sprovedenog eksperimenta istraživanje je iznova potcrtalo važnost vežbanja fonološke svesnosti kao preduslova uspešnog savladavanja veštine čitanja na ranom uzrastu.

KLJUČNE REČI / KEYWORDS: 

fonološka svesnost, fonema, glas, rima, Jovan Jovanović Zmaj.

PROJEKAT / ACKNOWLEDGEMENT:

Istraživanje sprovedeno u radu finansiralo je Ministarstvo nauke, tehnološkog razvoja i inovacija Republike Srbije (Ugovor o prenosu sredstava za finansiranje naučnoistraživačkog rada zaposlenih u nastavi na akreditovanim visokoškolskim ustanovama u 2025. godini, broj: 451-03-137/2025-03/ 200198).

LITERATURA / REFERENCES:

  • Van Klik, Gilam, Makfaden (1998): Anne van Kleeck, Ronald Gillam, Teresa McFadden, A study of classroom-based phonological awareness training for preschoolers with speech and/or language disorders, American Journal of Speech-Language Pathology, 7, 65–76.
  • Golubović (2003): Slavica Golubović, Taksonomija fonoloških poremećaja, Istraživanja u defektologiji, 77–95.
  • Golubović i dr. (2019): Slavica Golubović, Nevena Ječmenica, Siniša Subo- tić, Dubravka Kobac, Razvoj fonološke svesnosti kod dece uzrasta od šest do osam godina, Primenjena psihologija, 12/2, 157–182.
  • Gosvami (2015): Usha Goswami, Sensory theories of developmental dyslexia: Three challenges for research, Nature Reviews Neuroscience, 16/1, London: Nature Publishing Group, 43–54. https://doi.org/10.1038/nrn3836
  • Gudens, Sandra (2003): Astrid Geudens, Dominiek Sandra, Beyond children’s implicit phonological knowledge: No support for an onset–rime structure in children’s explicit  phonological  awareness,  Journal of Memory and  Language, 49,  Amsterdam: Elsevier, 157–182. https://doi.org/10.1016/S0749-596X(03)00036-6
  • Danielson  (2000):  Elaine  Danielson,  The importance of nursery rhymes, ERIC Database, MF01/PC01 Plus Postage.
  • Dankan, Sejmor, Hil (1997): Lynne G. Duncan, Philip H. K. Seymour, Shirley Hill, How important are rhyme and analogy in beginning reading?, Cognition, 63, Amsterdam: Elsevier, 171–208.
  • Jovanović-Simić, Slavnić, Dobrota-Davidović (2008): Nadica Jovanović- Simić, Svetlana Slavnić, Nada Dobrota-Davidović, Praktikum za razvoj vizuel- ne i auditivne percepcije, Beograd: Društvo defektologa Srbije.
  • Kerol i dr. (2003): Julia Carroll, Margaret Snowling, Charles Hulme, Jim Stevenson, The development of phonological awareness in preschool children, Developmental Psychology, 39/5, 913‒923. https://doi.org/10.1037/0012-1649.39.5.913
  • Lazarević (2014): Emilija Lazarević, Razvijenost fonološke sposobnosti dece predškolskog uzrasta, Zbornik Instituta za pedagoška istraživanja, 46/2, 425–450.
  • Lalović (2012): Dejan Lalović, Čitanje: od slova do teksta, Beograd: Filo- zofski fakultet.
  • Lim,  Ču  (2018): Chiu Tieng  Lim,  Fong  Peng  Chew,  Using poems to increase phonological awareness among children, In: F. L. Gaol, N. D. Herawan, E. I. Choi (Eds.), Issues and trends in interdisciplinary behavior and social science, London – New York: CRC Press, 323–329. https://doi.org/10.1201/9781315225302-50
  • Lonigan i dr. (2013): Christopher Lonigan, David Purpura, Shauna Wilson, Patricia Walker, Jeanine Clancy-Menchetti, Evaluating the components of an emergent literacy  intervention  for  preschool  children  at  risk  for  reading  difficulties,  Journal of Experimental Child Psychology, 114/1,  Amsterdam:  Elsevier,  111–130.  https://doi. org/10.1016/j.jecp.2012.08.010
  • Milankov i dr. (2021): Vesela Milankov, Slavica Golubović, Tatjana Krstić, Špela Golubović, Phonological awareness as the foundation of reading acquisition in students reading in transparent orthography, International Journal of Environmental Research and Public Health, 18/10, 5440. https://doi.org/10.3390/ijerph18105440
  • Nikolić, Milenković (2019): Mirjana Nikolić, Slađana Milenković, Pre- dlog programa za podsticanje razvoja predveština čitanja u predškolskoj ustano- vi, Inovacije u nastavi, 1, 125–138.
  • Og, Sandman-Vit, Bejtman (2012): Julia Ogg, Ashley Sandman-Wit, Lisa Bateman, A primary approach to reading: Review of early literacy interventions implemented in pediatric settings, Journal of Applied School Psychology, 28/2, 111–132. https://doi.org/10.1080/15377903.2012.669741
  • Panić, Đorđević (2015): Marijana Panić, Vivijen Đorđević, Uticaj fono- loške razvijenosti na sposobnost čitanja, Nastava i vaspitanje, 65/4, 769–779. https://doi.org/10.5937/nasvas1504769P
  • Radičević, Marinković (1993): Vera Radičević, Jelena Marinković, Dife- rencijalno-dijagnostički značaj testa za glasovnu analizu i sintezu reči, Defek- tološka teorija i praksa, 1, 128–134.
  • Spasić (2022): Jelena Spasić, Jezičke igre u govornom razvoju, Jagodina: Fakul- tet pedagoških nauka.
  • Subotić (2011): Siniša Subotić, Konstrukcija testa fonološke svijesno- sti na srpskom jeziku, Primenjena psihologija, 2, 127–149. https://doi.org/10.19090/ pp.2011.2.127-149
  • Sučena i dr. (2023): Ana Sucena, Cristina Garrido, Catia Marques, Marisa Lousada, Early predictors of reading success in first grade, Frontiers in Psychology,  14, Article 1140823, https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1140823
  • Ukrajinec i dr. (2011): Teresa A. Ukrainetz, Janae J. Nuspl, Kimberly Wilkerson, Sarah Rose Beddes, The effects of syllable instruction on phonemic awareness in preschoolers, Early Childhood Research Quarterly, 26/1, 50–60.
  • Freš, Harison (2013): Mary J. Fresh, David L. Harrison, Learning through poetry: Consonant blends and digraphs, Huntington Beach: Shell Education; Newark: International Reading Association.
  • Čolić, Vuković (2018): Gordana Čolić, Mile Vuković, Doprinos fonološke i sintaksičke svesnosti u početnom čitanju, Psihološka istraživanja, 21/1, Beo- grad: Institut za psihologiju, 75–90. https://doi.org/10.5937/PsIstra1801075C
Post Views: 18