KNJIŽEVNOST ZA DECU I MLADE U OKOVIMA POLITIKE I IDEOLOGIJE: JUGOSLOVENSKA DEČJA KNJIŽEVNOST U NARODNOJ REPUBLICI POLJSKOJ I POLJSKA U DRUGOJ JUGOSLAVIJI

Детињство 2 (2026) (97-107 стр.)

АУТОР(И) / AUTHOR(S): Magdalena E. SLAVSKA  

Download Full Pdf   

DOI: https://doi.org/10.46793/Childhood26.2.08S

САЖЕТАК / ABSTRACT:

Model kulturne politike koji su komunisti uveli u Narodnoj Republici Poljskoj i u drugoj Jugoslaviji zasnivao se na centralnom upravljanju i kontroli. U to vreme dečja književnost bila je pod posebnom kontrolom i nadzorom jer su se komunisti njome služili za ostvarenje svojih ciljeva. Njen didaktizam, obrazovna funkcija i sposobnost za oblikovanje stavova i uticanja na odluke i postupke čitalaca korišćeni su za vaspitavanje novog socijalističkog društva. U tom procesu bitnu ulogu je igrala i strana književnost. Njen glavni zadatak bio je, naravno, da dopuni repertoar domaće književnosti i predstavi mladoj publici novu stvarnost u drugim zemljama. Cilj ovog rada je da se pokaže u kolikoj su meri politika i ideologija uticale na repertoare prevodne književnosti – jugoslovenske književnosti za decu i mlade u Narodnoj Republici Poljskoj i poljske u socijalističkoj Jugoslaviji.

КЉУЧНЕ РЕЧИ / KEYWORDS:

dečja i omladinska književnost; prevodna književnost; politika; ideologija; poljsko-jugoslovenska kulturna saradnja

ПРОЈЕКАТ / ACKNOWLEDGEMENT:

ЛИТЕРАТУРА / REFERENCES:

  • Agičić, Damir. Przyczynek do historii polsko-jugosłowiańskich stosunków kulturalnych po II wojnie światowej – działalność Wiktora Bazielicha na polu promocji kultury i jego praca tłumacza. Studia z dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej, 46 (2011): 217–236.
  • Biernacka-Licznar, Katarzyna. Serce Pinokia: Włoska literatura dla dzieci i młodzieży w Polsce w latach 1945–1989. [Pinocchio’s heart: Italian literature for children and young adults in Poland, 1945–1989]. Warszawa: Wydawnictwo SBP, 2018.
  • Biernacka-Licznar, Katarzyna, Natalia Paprocka. Translations’ Publishers and Censors: Transformations of Western Children’s and Young Adult Literature in People’s Poland under Stalinism (1945–1956). Bettina Kümmerling-Meibauer, Farriba Schulz (ur.), Political Changes and Transformations in Twentieth and Twenty-first Century Children’s Literature. Heidelberg: Universitatsverlag Winter, 2023, 179–198.
  • Biggins, Michael, Janet Crayne (ur.). Publishing in Yugoslavia’s Successor States. New York: Routledge, 2019.
  • Bode, Andreas. Narodowe literatury dziecięce, stopień ich znajomości i obszar oddziaływania w Europie. Gertruda Skotnicka (ur.), Tradycje narodowo-kulturowe w literaturze dla dzieci i młodzieży. Warszawa: Wydawnictwo SBP, 1996, 126–135.
  • Budnik, Magdalena. Cenzurowanie powieści dla dziewcząt w latach 1955–1970 – na wybranych przykładach. Bibliotekarz Polski, 3 (2022): 85–100.
  • Cvitan, Viktor, Dragutin Franković. Što da čita moje dijete? Popis izdanja za djecu i omladinu. Zagreb: Nakladni zavod Hrvatske, 1947.
  • Ćirlić, Branko. Literatura jugosłowiańska w Polsce Ludowej. Przegląd informacyjno-bibliograficzny. Księgarz, 4 (1965): 2–15.
  • Frycie, Stanisław. Literatura dla dzieci i młodzieży w latach 1945–1970. T. 1 – Proza. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1983.
  • Hebrang Grgić, Ivana. Zakoni o tisku u Hrvatskoj od 1945. do danas. Vjesnik bibliotekara Hrvatske, 43/3 (2000): 117–134.
  • Heska-Kwaśniewicz, Krystyna. Przed czym chciano uchronić młodego czytelnika w PRL-u, czyli o czystkach w bibliotekach szkolnych 1947–1954. Krystyna Heska-Kwaśniewicz, Irena Socha (ur.), Młody czytelnik w świecie książki, biblioteki i informacji. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 1996, 73–80.
  • Kuliczkowska, Krystyna. O przekładach „Naszej Księgarni” w ostatnim dziesięcioleciu”. Olga Nowakowska (ur.), Przekłady z literatur obcych w działalności wydawniczej I. W. „Nasza Księgarnia”. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1968, s. 4–22.
  • Kümmerling-Meibauer, Bettina, Farriba Schulz. Introduction: Political Changes and Transformations in Twentieth and Twenty-First Century Children’s Literature. Bettina Kümmerling-Meibauer, Farriba Schulz (ur.), Political Changes and Transformations in Twentieth and Twenty-first Century Children’s Literature. Heidelberg: Universitatsverlag Winter, 2023, 9–36.
  • Kondek, Stanisław Adam. Władza i wydawcy. Polityczne uwarunkowania produkcji książek w Polsce w latach 1944–1949. Warszawa: Biblioteka Narodowa, 1993.
  • Kondek, Stanisław Adam. Papierowa rewolucja. Oficjalny obieg książek w Polsce w latach 1948–1955. Warszawa: Biblioteka Narodowa, 1999.
  • Kot, Włodzimierz. Problemy recepcji literatury chorwackiej w Polsce. Most, 1/2 (1991: 312–332.
  • Lasota, Grzegorz. O sytuacji w literaturze dla młodzieży. Twórczość, 8 (1951): 113–132.
  • Majhut, Berislav. Prijevodi u hrvatskoj dječjoj književnosti od početka do šezdesetih godina 20. stoljeća: glavni pravci. Smiljana Narančić Kovač, Ivana Milković (ur.), Prijevodi dječje književnosti. Pogled iz Hrvatske. Zagreb: Sveučilište u Zagrebu, Učiteljski fakultet, 2019.
  • Majhut, Berislav, Sanja Lovrić Kralj. Naša dječja književnost. Hrvatska dječja književnost u Jugoslaviji 1945.–1955. Zagreb: Hrvatska sveučilišna naklada, 2022.
  • Małczak, Leszek. Croatica. Literatura i kultura chorwacka w Polsce w latach 1944–1989. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2013.
  • Neubert, Felicja. Obraz polskiej literatury dla dzieci w okresie 1945-1964 w świetle liczb. Izabela Kaniowska-Lewańska, Seminarium naukowe poświęcone literaturze dla dzieci i młodzieży w 20-leciu PRL. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1965, 17–30.
  • Paprocka, Natalia. French Children’s Literature in the Hands of Polish Publishers, 1918–2017. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2025.
  • Rogoż, Michał. Polska literatura dla dzieci i młodzieży w okowach cenzury. Oceny wydawnicze książek z lat 1948–1956. Roczniki Biblioteczne 56 (2012): 55–81.
  • Rogoż, Michał. Przekłady zagranicznej literatury dla dzieci i młodzieży w okowach cenzury. Oceny książek skierowanych do wydania w latach 1948–1956. Grażyna Gzella, Jacek Gzella (ur.), „Nie należy dopuszczać do publikacji”. Cenzura w PRL. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2013, 99–122.
  • Rogoż, Michał. Fantastycznie obecna. Anglojęzyczne bestsellerowe cykle powieściowe dla dzieci i młodzieży we współczesnej polskiej przestrzeni medialnej. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, 2016.
  • Šarić, Tatjana. Djelovanje Agitpropa prema književnom radu i izdavaštvu u NRH 1945.–1952. Radovi – Zavod za hrvatsku povijest, 42 (2010): 387–424.
  • Slavska, Magdalena. Poljska dečja fantastika u srpskom prevodu (1991–2021). Detinjstvo, XLVIII, 1 (2022): 65–75.
  • Ślawska, Magdalena. O literackich losach opowieści o bitwie na Kosowym Polu i próbie przybliżenia jej polskim czytelnikom dziecięcym. Studia Historicolitteraria, 23 (2023a).
  • Ślawska, Magdalena. Chorwaccy i serbscy wydawcy polskich książek dla dzieci i młodzieży w latach 1991–2022. Academic Journal of Modern Philology, 19 (2023b): 361–372.
  • Ślawska, Magdalena. Jugosłowiańskie książki dla dzieci i młodzieży w Polsce Ludowej. Rozpoznania wstępne. Slavistična revija 72/4 (2024a): 255–272.
  • Ślawska, Magdalena. Bibliografia przekładów jugosłowiańskich książek dla dzieci i młodzieży wydanych w Polsce w latach 1945–1989, (2024b), <https://repozytorium.uni.wroc.pl/dlibra/publication/150756.> 22. 2. 2026.
  • Ślawska, Magdalena. Polska książka dla dzieci i młodzieży w Serbii po roku 1991. Kilka uwag na temat kanonu i roli tłumaczy. Roczniki Humanistyczne, 7 (2024c): 223–238.
  • Vukelić, Deniver. Censorship in Yugoslavia between 1945 and 1952. Halfway between Stalin and West. PECOB’s Papers Series, 19 (2012): 1–52.
Post Views: 29