IV Međunarodni kongres UZPS Empatija zdravstvenih profesionalaca – put do razumevanja drugih, (str. 187-193)
АУТОР(И) / AUTHOR(S):Jelena LUKIĆ
DOI: https://doi.org/10.46793/IVUZPS.187L
САЖЕТАК / ABSTRACT:
Vodeći uzrok smrti kod žena i muškaraca, akutni moždani udar, najčešće je uzrokavan suženjem ili stenozom karotidnih arterija. Stenoza karotidnih arterija nastaje kao posledica aterosklerotičnih promena (plakova).
Ishemijski moždani udar (CVI) i tranzitorni ishemijski atak (TIA) su kliničke manifestacije koje se mogu povezati sa karotidnom stenozom. Kada se stenoza dijagnostikuje na vreme, jedini način prevencije nastanka moždanog udara je opertivno ili interventno otkanjanje aterosklerotičnog plaka, kao i karotidno stentiranje (stenting).
Najčešće izvođena hiruška procedura u vaskularnoj hirurgiji je endarterektomija stenoze karotidne arterije. Izvođenje procedure vrši se u regionalnoj blok anesteziji, tako da su pacijenti budni tokom zahvata. Ovim izborom anestezije je omogućeno konstantno praćenje neurološkog stanja pacijenta tokom operacije, ali i neposredno nakon operacije. To omogućava momentalni uvid u razvoj eventualnog neželjenog događaja u vidu reverzibilnog ili ireverzibilnog neurološkog deficita ili pojava postoperativnog hematoma koji zahteva reviziju hemostaze.
Medicinska sestra konstantnim praćenjem pacijenta mora odmah da reaguje i da obavesti anesteziologa i hirurga o najmanjoj neurološkoj ili lokalnoj promeni kod pacijenta. Takođe, kod pacijenata se prati operativna rana, drenaža i vitalni parametri. Nakon završene hiruške intervencije i postoperativnog boravka u Jedinici intezivnog lečenja (JIL-u), pacijenti se upućuju u Specijalnu bolnicu za cerebrovaskularne bolesti „Sveti Sava“ u Beogradu.
Trenutne preporuke navode da je izvođenje ovih procedura korisno za pacijente ako je rizik od neuroloških komplikacija manji od 3% kod asimptomatskih pacijenata, ili manji od 6% kod simptomatskih. Na Klinici za vaskularnu i endovaskularnu hirurgiju UKCS u poslednjih 15 godina je izvršeno skoro 9000 procedura zbog karotidne stenoze, od čega je oko 10% (960) bilo karotidno stentiranje. Za ovu metodu se odlučuje kod pacijenata koji imaju kardiorespiratorni rizik za endarterektomiju ili kod kojih je pristup karotidnoj bifurkaciji otežan. Sve endarterektomije procedure se izvode u uslovima cervikalnog bloka.
КЉУЧНЕ РЕЧИ / KEYWORDS:
karotidna stenoza, cerebrovaskularna bolest, karotidna endarterektomija, karotidno stentiranje (stenting)
ЛИТЕРАТУРА / REFERENCES:
- Goldstein LB, et al. Primary prevention of ischemic stroke. Stroke, 2011.
- European Stroke Organisation Guidelines, 2021.
- Society for Vascular Surgery – Clinical Practice Guidelines, 2022.
- Zbornik radova Klinike za vaskularnu hirurgiju, UKCS.
- Dimic A, Markovic M, Vasic D, Dragas M, Zlatanovic P, Mitrovic A, et al. Impact of diabetes mellitus on early outcome of carotid endarterectomy. Vasa. 2019 Mar;48(2):148-56.