KONTRASTIVNA ANALIZA ITALIJANSKIH SOMATSKIH FRAZEOLOGIZAMA SA KOMPONENTAMA „TESTA“, „OCCHIO“ I „CUORE“ I NJIHOVIH SRPSKIH PREVODNIH EKVIVALENATA U „NAPULJSKOJ TETRALOGIJI“ ELENE FERANTE

Zbornik radova sa XVII naučnog skupa mladih filologa Srbije, održanog 22. juna 2025. godine na Filološko-umetničkom fakultetu u Kragujevcu, Knj. 1(2026)  [251-265]
 
AUTHOR(S) / AUTOR(I): Luka D. Aksentijević
Download Full Pdf   

DOI: https://doi.org/10.46793/MFXVII-1.251A

ABSTRACT / SAŽETAK:

Cilj ovog istaživanja jeste da utvrdimo moguće načine prevođenja italijanskih somatskih frazeologizama sa komponentama testa, occhio i cuore na savremeni srpski jezik. Rad se bazira na metodi kontrastivne analize, te ćemo kroz odabrane primere iz korpusa ilustrovati prevodne ekvivalente frazeoloških izraza sa somatskom komponentom, kao i izazove koji se javljaju pri njihovom prevođenju. Vodimo se hipotezom principa kompozicionalnosti, prema kojem se značenje složenog izraza može izvesti na osnovu zbira značenja  njegovik konstituenata i pravila kojima su oni međusobno povezani. U prvom delu rada detaljnije predstavljamo teorijski okvir istraživanja, bliže definišemo somatske frazeologizme i predstavljamo postojeće klasifikacije frazeologizama, dok u drugom delu rada na primerima iz korpusa analiziramo postojeći prevod i nastojimo da, tamo gde je to moguće, predložimo alternativna prevodna rešenja. Korpus je baziran na originalnom italijanskom tekstu Napuljske tetralogije Elene Ferante i njegovom prevodu na srpski jezik. Analizom dostupne literature, kao i primera iz korpusa, zaključujemo da je hipoteza kojom smo se vodili delimično tačna, pa se ne može u potpunosti primeniti na svim frazeologizmima. Naime, u određenim slučajevima, na osnovu skupa značenja konstituenata složenog izraza da se zaključiti njegovo značenje, ali isto tako, kod velikog broja frazeologizama to nije moguće. Izazovi uslovljeni ovom jezičkom pojavom ilustrovani su primerima u našem radu, u kojem je analizirano 25 italijanskih somatskih frazeologizama, na 34 primera. Identičnim frazeološkim izrazom na srpskom jeziku prevedeno je 12 frazeologizama, 6 frazeologizama prevedeno je frazeološkim izrazima koji imaju centralnu komponentu različitu od one u polaznom tekstu i na 7 frazeologizama primenjeno je nefrazeološko prevodno rešenje, iako je za neke postojalo i ono frazeološko, što je dalje analizirano u samom radu.

KEYWORDS / KLJUČNE REČI:

frazeologija, frazeologizmi, somatizmi, kontrastivna analiza, analiza prevoda, Elena Ferante, Napuljska tetralogija

ACKNOWLEDGEMENT / PROJEKAT:

REFERENCES / LITERATURA:

Korpus
  • Ferante 2012a: E. Ferrante, La mia amica geniale, Roma: Edizoni e/o.
  • Ferante 2012b: E. Ferrante, Storia del nuovo cognome, Roma: Edizoni e/o.
  • Ferante 2013: E. Ferrante, Storia di chi fugge e di chi resta, Roma: Edizoni e/o.
  • Ferante 2014: E. Ferrante, Storia della bambina perduta, Roma: Edizoni e/o.
  • Ferante 2017a: E. Ferante, Moja genijalna prijateljica, prevela s italijanskog Mirjana Ognjanović, Beograd: Buka
  • Ferante 2017b: E. Ferante, Priča o novom prezimenu, prevela s italijanskog Jelena Brborić, Beograd: Buka
  • Ferante 2017v: E. Ferante, Priča o onima koji odlaze i onima koji ostaju, prevela s italijanskog Jelena Brborić, Beograd: Buka
  • Ferante 2018: E. Ferante, Priča o izgubljenoj devojčici, prevela s italijanskog Jelena Brborić, Beograd: Buka
Literatura
  • Vujanić et al 2011: M. Vujanić, D. Gortan–Premk, M. Dešić, R. Dragićević, M. Nikolić, LJ. Nogo, . . .E. Fekete, Rečnik srpskoga jezika. Novi Sad: Matica srpska.
  • Dragićević 2007: R. Dragićević, Leksikologija srpskog jezika. Beograd: Zavod za udžbenike.
  • Ivir 1985: V. Ivir, Teorija i tehnika prevođenja – udžbenik za III i IV razred srednjeg obrazovanja prevodilačke struke. Novi Sad: Centar „Karlovačka gimnazijaˮ, Sremski Karlovci i Zavod za izdavanje udžbenika u Novom Sadu.
  • Kazadei 1996: F. Casadei, Metafore ed espressioni idiomatiche. Roma: Bulzoni Editore.
  • Kac 1973: J. J. Katz, Compositionality, idiomaticity and lexical substitution. New York: Holt, Rinehart and Winston.
  • Klajn 2011: I. Klajn, Italijansko–srpski rečnik. Beograd.
  • Klajn, Šipka 2008: I. Klajn, M. Šipka, Veliki rečnik stranih reči i izraza. Novi Sad: Prometej.
  • Lapuči 1969: C. Lapucci, Per modo di dire, Firenze: Valmartina Editore in Firenze
  • Lazarević 2007: R. Lazarević, Prevođenje frazeologije – problem i izazov. Jezici i kulture u kontaktu (str. 302–308). Podgorica, Crna Gora: Institut za strane jezike.
  • Matešić 1982: J. Matešić, Frazeološki rječnik hrvatskoga ili srpskog jezika. Zagreb: IRO ˮŠkolska knjigaˮ.
  • Otašević 2012: Đ. Otašević, Frazeološki rečnik srpskog jezika. Novi Sad: IK Prometej.
  • Pitano 1992: G. Pittano, Frase fatta capo ha – dizionario dei modi di dire, proverbi e locuzioni. Bologna: Zanichelli editore S.p.A.
  • Premk 2004: G. D. Premk, Polisemija i organizacija leksičkog sistema u srpskome jeziku. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva.
  • Stanojčić, Popović 2011: Ž. Stanojčić, LJ. Popović, Gramatika srpskog jezika za gimnazije i srednje škole. Beograd: Zavod za udžbenike.
  • Cingareli 2020: N. Zingarelli, Vocabolario della lingua italiana. Modena: Lo Cingareli.
  • Šipka 2006: D. Šipka, Osnovi leksikologije i srodnih disciplina. Novi Sad: Matica srpska.
  • Štrbac 2018: G. Štrbac, Frazeologija o čoveku i čovek u frazeologiji. Novi Sad: Univerzitet u Novom Sadu – Filozofski fakultet.
Sajtografija