Peščanik, god. XXIII, br. 26 (2024): 69–89
AUTHOR(S) / AUTOR(I): Dejvid Noris
Download Full Pdf 
DOI: https://doi.org/10.46793/Pescanik26.069N
ABSTRACT / SAŽETAK:
Rad prati posledice austro-turskih ratova i Veliku seobu 1690. godine, nakon čega je formirana nova srpska zajednica severno od Dunava i utemeljen institucionalni okvir (privilegije, crkvena jurisdikcija, lokalna uprava) unutar Habzburške monarhije. Analiziraju se tri socijalna ambijenta – selo, Vojna granica i slobodni kraljevski gradovi – kao i njihov uticaj na društveno-ekonomsku mobilizaciju, prosvetu i nastanak građanske elite. Posebna pažnja posvećena je jezičko-kulturnim promenama (ruskoslovenski → slavenosrpski), razvoju štampe i školstva (ruski uticaji, reforme Marije Terezije i Josifa II) i delima Orfelina i Dositeja Obradovića kao posrednicima prosvetiteljskih ideja. Sinergija ovih procesa oblikovala je transnacionalnu „zamišljenu zajednicu” i prve konture moderne srpske nacionalne svesti.
KEYWORDS / KLJUČNE REČI:
Velika seoba, Srbi u Habzburškoj monarhiji, prosvetiteljstvo, slavenosrpski jezik, ruskoslovenski jezik, obrazovanje, građanska klasa, Dositej Obradović, Zaharija Stefanović Orfelin
PROJEKAT / ACKNOWLEDGEMENT:
REFERENCES / LITERATURA:
- Anderson, Benedict. Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism. London: Verso, 1991.
- Gavrilović, Nikola. „Školstvo kod Srba u Habzburškoj monarhiji”, u: Slavko Gavrilović (ur.), Srbi u XVIII veku. Beograd: Srpska književna zadruga, 2000. 350–362.
- Ivić, Pavle, i Aleksandar Mladenović. „O jeziku kod Srba u razdoblju od 1699. do 1804.”, u: Slavko Gavrilović (ur.), Srbi u XVIII veku. 69–106.
- Jelavich, Barbara. History of the Balkans, 2 vols, I: Eighteenth and Nineteenth Centuries. Cambridge: Cambridge University Press, 1983.
- Johnson, B. S. A Study in the Poetry of Zaharije Orfelin, unpublished doctoral thesis. University of Nottingham, 1960.
- Mladenović, Aleksandar. Slavenosrpski jezik: studije i članci. Novi Sad: Književna zajednica Novog Sada, 1989.
- Obradovic, Dositej. The Life and Adventures of Dimitrije Obradovic Who as a Monk Was Given the Name Dositej Written and Published by Himself. Trans. from Serbian by George Ralph Noyes. Berkeley: University of California Press, 1953.
- Pavić, Milorad. Barok. Beograd: Dosije – Naučna knjiga, 1991.
- Pavlowitch, Stevan K. Serbia: The History of an Idea. New York: New York University Press, 2002.
- Popović, Marko, Miroslav Timotijević, i Milan Ristović (ur.). Istorija privatnog života u Srba: od srednjeg veka do savremenog doba. Beograd: Clio, 2011.
- Skerlić, Jovan. Srpska književnost u XVIII veku. Beograd: Prosveta, 1966,
- Tričković, Radmila. Beogradski pašaluk 1687–1739. Priredio Nebojša Šuletić. Beograd: Službeni glasnik, 2013.
- Ćirković, Sima M. The Serbs. Trans. by Vuk Tošic. Oxford: Blackwell, 2004.