ROBOT KAO PASIVNI SUBJEKT KRIVIČNOG DELA

XXI Majsko savetovanje (2025) SAVREMENO PRAVO U ERI DIGITALIZACIJE I ODRŽIVOG RAZVOJA (425-447 str.)

AUTOR(I) / AUTHOR(S): Janko Munjić 

Download Full Pdf   

DOI: 10.46793/XXIMajsko.425M

SAŽETAK / ABSTRACT:

Gotovo neizostavni deo ljudske svakodnevnice u savremenom dobu, makar na posredan način, čini veštačka inteligencija. Sveprisutnost potonje se, osim u izvornom digitalnom i softverskom obliku, sve češće može posmatrati kroz prizmu proizvodnje, stavljanja u promet i upotrebe različitih vrsta naprednih robota. Roboti nove generacije se umnogome razlikuju od onih prvobitnih, koji su suštinski predstavljali automatizovane mehanizme za preduzimanje jednostavnih radnji, tj. njihovi zadaci su bili ograničeni na preduzimanje rutinskih operacije, poput sastavljanja delova na proizvodnim trakama. Naime, upravo je interpenetracija veštačke inteligencije i robotike omogućila kreiranje savremenih robota, koji su sposobni da obavljaju mnoge napredne funkcije – koje katkad mogu biti i od vitalnog značaja za ljudski život. U tom smislu, u literaturi se navode različite vrste robota, poput robota- negovatelja, robota-batlera, itd. Štaviše, imajući u vidu njihov trenutni stupanj razvoja i prognoze eksperata u pogledu mogućnosti njihovog daljeg progresa, prevashodno kognitivnog, sa osnovom se postavlja pitanje da li se njima može priznati status subjekta u pravu uopšte, pa i u krivičnom pravu. Nezavisno od te dileme, za potrebe ovog rada ćemo se ograničiti na položaj robota koji su fizičkim putem napadnuti od strane trećih lica u realnom vremenu. U vezi sa tim, prikazaćemo kakve to implikacije može imati na terenu krivičnog prava, odnosno razmotrićemo da li su i u kojoj meri ovakve situacije pokrivene postojećim inkriminacijama.

KLJUČNE REČI / KEYWORDS:

veštačka inteligencija, sistem veštačke inteligencije, robot, robotika, digitalizacija, pravni subjektivitet, subjekt krivičnog dela, pasivni subjekt krivičnog dela, objekt radnje krivičnog dela.

LITERATURA / REFERENCES:

  • Arrieta, A. B. et al., Explainable Artificial Intelligence (XAI): Concepts, taxonomies, opportunities and challenges toward responsible AI, Information fusion, vol. 58, 2020.
  • Bartneck, C. et al., An Introduction to Ethics in Robotics and AI, Springer Briefs in Ethics, Springer, 2021.
  • Begishev, I. R., Criminal-legal protection of robotics: notion and content, International Journal of Law in Changing World, Vol. 1, Issue 2, 2022.
  • Bick, A., Blandin, A., Deming, D. J., The Rapid Adoption of Generative AI, NBER working paper series, National bureau of economic research, Cambridge, 2025.
  • Bokovnya, A. Y. et al., Pressing Issues of Unlawful Application of Artificial Intelligence, International Journal of Criminology and Sociology, 2020, Vol. 9, 2020.
  • Brooks, R. A., Intelligence Without Reason, Proceedings of the 12th International Joint Conference on Artificial Intelligence (IJCAI-91), 1991.
  • Burgard, W., Artificial intelligence: Key technologies and Opportunities, in: The Cambridge Handbook of Responsible Artificial Intelligence: Interdisciplinary perspectives, (ed. Voeneky S.), Cambridge University Press, 2022.
  • Vuković, I., Krivično pravo: Opšti deo, 3. izd., Beograd, 2024.
  • Vuković, S. R., Stanojčić, G., Komentar Krivičnog zakonika – sa sudskom praksom, registrom pojmova i tabelarnim prikazom svih krivičnih dela, 4. izd., Beograd, 2019.
  • Jovašević, D., Komentar Krivičnog zakona SR Jugoslavije, Beograd, 2002.
  • Jovašević, D., Petrović, B., Krivična odgovornost pravnih lica u savremenom krivičnom pravu, Zbornik radova Pravnog fakulteta u Nišu, god. 46, br. 49/2007.
  • Lazarević, LJ., Komentar Krivičnog zakonika Republike Srbije, Beograd, 2006.
  • Lykhova, S. Y. et al., Criminal-legal ensuring of freedom of religion in modern conditions: A comparative analysis, Revista Gênero e Interdisciplinaridade, vol. 2, no. 1/2021.
  • Mamak, K., Robotics, AI, and Criminal Law: Crimes against Robots, Routledge, 2024.
  • Martinović, S. R., Pitanje pravnog subjektiviteta, doktorska disertacija, Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu, 2012.
  • Mataric, M. J., The robotic primer, The MIT Press, Cambridge, 2007.
  • Munjić, J., Pojam i praktične implikacije veštačke inteligencije, Zbornik radova: XXI vek – vek usluga i Uslužnog prava, knj. 14, Kragujevac, 2023.
  • Munjić, J., Pojedini aspekti implementacije savremenih softverskih rešenja u pravosudni sistem i uticaj digitalizacije na pravosuđe i advokaturu, Zbornik radova: Pravna regulativa usluga u nacionalnim zakonodavstvima i pravu Evropske unije, Kragujevac, 2023.
  • Munjić, J., Pravna pitanja u okviru sistema veštačke inteligencije, master rad, Pravni fakultet Univerziteta u Kragujevcu, 2021.
  • Siegel, M., The Sense-Think-Act Paradigm Revisited, 1st International Workshop on Robotic Sensing, Orebro University, Sweden, 2003.
  • Simić-Jekić, Z., Kritički osvrt na triparticiju Tome Živanovića, Anali Pravnog fakulteta u Beogradu, god. 32, br. 6/1984.
  • Stojanović, Z., Komentar Krivičnog Zakonika, 14. izd., Beograd, 2025.
  • Stojanović, Z., Krivično pravo: Opšti deo, 27. izd., Beograd, 2020.
  • Tahović, J., Krivično pravo: Opšti deo, Beograd, 1961.
  • Froomkin, M. A., Introduction, in: Robot Law, (ed. Calo R.), 1st ed., Edward Elgar Pub., United Kingdom, 2016.
  • Clark, A., Chalmers, D. J., The Extended Mind, The Philosopher’s Annual, vol. XXI, 1998. Winfield, A., Robotics: A Very Short Introduction, Oxford University Press, 2012.
Pravni izvori
  • European Parliament resolution of 16 February 2017 with recommendations to the Commission on Civil Law Rules on Robotics (2015/2103(INL))
  • Zakonik o krivičnom postupku (Sl. glasnik RS, br. 72/2011, 101/2011, 121/2012, 32/2013, 45/2013, 55/2014, 35/2019, 27/2021 – odluka US i 62/2021 – odluka US)
  • Krivični zakonik (Sl. glasnik RS, br. 85/2005, 88/2005 – ispr., 107/2005 – ispr., 72/2009, 111/2009, 121/2012, 104/2013, 108/2014, 94/2016, 35/2019 i 94/2024)
  • Krivični zakonik Federativne Narodne Republike Jugoslavije (Sl. list FNRJ, br. 13/51)
  • Strategija razvoja veštačke inteligencije u Republici Srbiji za period 2025-2030. godine (Sl. glasnik RS, br. 5 od 17. januara 2025).
Sudska praksa
  • Presuda Apelacionog suda u Kragujevcu Kž3 13/2023 od 09.11.2023
  • Presuda Višeg suda u Užicu Kž 66/2019 od 13.05.2019
Internet izvori
  • Biba, J., Top 27 Humanoid Robots in Use Right Now, Built In, 2025. (dostupno na: https://builtin.com/robotics/humanoid-robots; pristupljeno dana 03.04.2025).
  • Britt, M., What Are Smart Cities And Why Do We Need Them?, Forbes, 2023. (dostupno na: https://www.forbes.com/sites/honeywell/2023/08/18/what-are-smart-cities-and-why-do-we- need-them/, pristupljeno dana 30.03.2025).
  • Electronic Personality: A must for robotics, Law Tech Topics, 2022. (dostupno na: https://bgbg.mx/electronic-personality-a-must-for-robotics/?lang=en, pristupljeno dana 03.04.2025).
  • Karel Čapek and the Origin of the Word „Robot“, History Tools, 2024. (dostupno na: https://www.historytools.org/people/karel-capek-and-the-robot-complete-history, pristupljeno dana 31.03.2025).
  • McCarthy,    J.,      What     is     artificial    intelligence?,    Stanford    University,     2007. (http://jmc.stanford.edu/articles/whatisai/whatisai.pdf, pristupljeno dana 30.03.2025).
  • Sharma, S., What are manipulator robots? Understanding their Design, Types, and Applications, Wevolver, 2025. (dostupno na: https://www.wevolver.com/article/robot- manipulator, pristupljeno dana 31.03.2025).
  • Toomey, P., Gorski, A., The Privacy Lesson of 9/11: Mass Surveillance is Not the Way Forward, ACLU, 2021. (dostupno na: https://www.aclu.org/news/national-security/the- privacy-lesson-of-9-11-mass-surveillance-is-not-the-way-forward, pristupljeno dana: 30.03.2025).
  • Thomas, M., Are Police Robots the Future of Law Enforcement?, Built In, 2023. (dostupno na: https://builtin.com/robotics/police-robot-law-enforcement, pristupljeno dana 30.03.2025).
  • Concept and significance of the object of crime. Classification of objects of crime, Delachieve, 2018. (dostupno na: https://en.delachieve.com/concept-and-significance-of-the-object-of- crime-classification-of-objects-of-crime/, pristupljeno dana 01.04.2025).
  • What police robots do and how they work in 2025, Standard Bots, 2025. (dostupno na: https://standardbots.com/blog/police-robot, pristupljeno dana 30.03.2025).
  • Yasar, K., What is Robotics?, Techtarget, 2024. (dostupno na: https://www.techtarget.com/ whatis/definition/robotics, pristupljeno dana 31.03.2025).