МИТОТ И СКАЗНАТА КАКО ОСНОВА ЗА СОЗДАВАЊЕ НА КНИЖЕВНИТЕ ЛИКОВИ ВО ПРВИТЕ ДЕЛА НА МАКЕДОНСКАТА КНИЖЕВНОСТ ЗА ДЕЦА

Савремена српска фолклористика XIV (2025) [стр. 349-362]

АУТОР(И) / AUTHOR(S):

Download Full Pdf  

DOI: https://doi.org/10.46793/FolkloristikaXIV.349M

САЖЕТАК /ABSTRACT:

Македонската литература за деца забрзано се развива во повоениот период, односно по 1945 година. Тоа е време и кога се кодифицира современиот македонски јазик, па авторите имаат силна желба и волја да создаваат творештво за најмладата публика на македонски јазик. Современите истражувачи се едногласни дека токму раните дела на македонската книжевност за деца се длабоко напоени од фолклорните и митолошки мотиви, затоа што сметаат дека литературата се развива на плеќите на усната народна книжевност. Сказната како уметничко дело присвојува некои елементи од народната, особено чудесноста, како и некои ликови кои со своето однесување стануваат фактори на таа чудесност. Сепак, уметничката сказна претендира и на некоја своја индивидуалност која ѝ ја дава авторот кој и покрај просторната недерминираност ја става во еден контекст каде секојдневнието се набљудува од поинаква перспектива што ја даваат токму невообичаените, чудесни особини на главните јунаци и ликови. Во овој труд ќе ги бараме токму оние фолклорно-митолошки отпечатоци кои послужиле како основа за создавање на книжевните ликови во раните дела на македонската книжевност за деца. Ќе се задржиме врз примерот на некои сказни, како „Сказна за детето Виленˮ од Глигор Поповски и „Сказна за шеќерното детеˮ од Славко Јаневски. Во овој труд ќе се обидеме да докажеме дека раните дела на македонската книжевност за деца ја користеле народната книжевност како основа за создавање на уметнички текстови. Поточно, ќе ја докажеме фолклорната основа на делата „Сказна за детето Виленˮ од Глигор Поповски и „Шеќерна приказнаˮ од Славко Јаневски.

КЉУЧНЕ РЕЧИ / KEYWORDS: 

детска литература, сказна, народна книжевност, македонски автори.

ПРОЈЕКАТ / ACKNOWLEDGEMENT:

ЛИТЕРАТУРА/ REFERENCES:

  • Арсовска, Тамара. Писателите за себе. Скопје: Панили, 2010.
  • Денкова, Јованка. Книжевност за деца. Штип: Универзитет Гоце Делчев, 2011.
  • Димова, Виолета. Еден прилог кон темата фантастиката во делата на Славко Јаневски со посебен осврт кон Шеќерната приказна. Скопје: XXVII Меѓународен семинар за македонски јазик, литература и култура, Институт Отворено општество Македонија, 1995.
  • Димова, Виолета. Естетика на комуникација и литература за деца. Скопје:  Македонска реч, 2012.
  • Друговац, Миодраг. Македонска книжевност за деца и младина. Скопје: Детска радост, 1996.
  • Ѓурчинова, Анастасија. „Сказната и модерната проза.ˮ у: Милан Ѓурчинов, Борис Петковски, Томе Саздов (ур.). Фолклорните импулски во македонската литература и уметност на ХХ век. Скопје: МАНУ, 1999: 323–336.
  • Ѓурчинов, Милан. „Фолклорните импулси во современата македонска литература.ˮ у: Милан Ѓурчинов, Борис Петковски, Томе Саздов (ур.). Фолклорните импулси во македонската литература и уметност на ХХ век. Скопје: МАНУ, 1999: 9–33.
  • Идризовиќ, Мурис. Македонската литература за деца. Скопје: Наша книга, 1988.
  • Јаневски, Славко. Шеќерна приказна. Скопје: Македонска книга и Детска радост, 1967.
  • Китанов, Блаже. Импресии и погледи, Скопје: Глобус, 1995.
  • Конески, Блаже. Во светот на песната и легендата. Приредувач, Милан Ѓурчинов. Том V. Скопје: МАНУ, 2020.
  • Лити, Макс. „Европскатасказна – форма и суштина.ˮ у: Нина Анастасова-Шкринњариќ (ур.). Фолклорологија. Скопје: Табернакул, 2017: 100–120.
  • Мелетински, Елеазар. Поетика на митот. Скопје: Табернакул, 2002.
  • Поповски, Александар. „Сказната и расказот во македонската литература за деца.ˮ Современост, бр. 9, (1984): 47, 167—168.
  • Поповски, Глигор.Сказна за детето Вилен. Скопје: Просветно дело, 2022.
  • Проп, Јаковлевиќ, Владимир. Народна бајка у модерњој књижевности. Београд: Нолит, 1978.
  • Проп, Јаковлевиќ, Владимир. Морфологија на сказната. Скопје: Македоника литера, 2009.
  • Рингачева, Витанова, Ана. „Сказната низ призмата на симболичкиот јазик и нејзината рецепција во современ контекст.ˮ Македонски фолклор, 82 (2022): 9–30.
  • Саздов, Томе. 1999, Народната поетика-постојана инспирација и на македонските писатели на ХХ век. Скопје: МАНУ, 1999.
  • Тодоровска, Марија. „Статусот и светоста на митот, неколку перспективи.ˮ у: Далибор Јовановски (ур.). Годишен зборник, Скопје: Филозофски факултет, 2018: 7–23.
  • Цуцић, Сима. „Из дечје књижевности: осврти и чланци.ˮ Летопис Матице српске, Нови Сад, (1951): 191.
  • Чепишевска, Мојсова, Весна. „Пинокио и Шеќерното дете.ˮ у: Билјана Ивановска (ур.). Годишен зборник, Штип: Филилошки факултет, 2012:  9–275.
  • Чепишевска, Мојсова, Весна. 2019, „Македонската литература за деца.ˮ Paidia I Literatura, 1 (2019): 83–99.
  • Шкрињариќ, Анастасова, Нина. „Археологија на сказната (В. Проп –палеонтолошко истражување на волшебните приказни).ˮ во: В. Проп. Историски корени на волшебната приказна. Скопје: Македоника литера, 2011: 5–22.
  • Da Silva, Francisco. “Fairy-Tale Symbolism.ˮ u: Maria Tatar (ур.). The Cambridge Companion to Fairy Tales, Cambridge, 2015: 97–116.
  • Ganea, Patricia. “Kids learn moral lessons more effectively from stories with humans than human-like animals.ˮ Science Daily, Ontario Institutte for Studies in Education (OISE), 17.08.2017.
  • Lafazanovski, Ermis.  E. Utjecaj usmeno književnih pripovjedaka na makedonsku proznu književnost XX-tog stoljeća. http://opak.crolib.hr/cgi-bin/unicat.cgi?form=
    D1930610033     . 23.01.2024.
  • Rose, Cinthya. “Folktales From Six Continenets: Cultural Influence and Life Skill Skill Development for Cildren.ˮ Journal of Language and Literary Studies, (2023): 165–177.
  • Smiljković, Stana. Autorska bajka, Vranje: Učiteljski fakultet, 2006.