TAMBURAŠKA PRAKSA U UŽICU I OKOLINI – ISTORIOGRAFSKI OSVRT

Savremena srpska folkloristika XIV (2025) [str. 183-204]

AUTOR(I) / AUTHOR(S):Aleksandra S. Prokić 

Download Full Pdf  

DOI: https://doi.org/10.46793/FolkloristikaXIV.183P

SAŽETAK /ABSTRACT:

Iako se tamburaški orkestri kroz istorijske spise i samu praksu u Srbiji najpre vezuju za prostor Vojvodine, nakon Drugog svetskog rata tamburaši zauzimaju važno mesto u razvoju kulturnog amaterizma grada Užica i okoline. O delovanju tamburaških orkestara u zapadnom delu Srbije nema puno pisanih podataka, ali se kroz dostupnu foto-dokumentaciju i intervjue sa akterima prakse može potvrditi decenijsko prisustvo. Da je tamburaška praksa starija od trubačke, svedoče zapisi užičkog etnologa dr Radoslava – Rada Poznanovića (1924–2014) koji je sviranje na tamburi, prema rečima njegovih potomaka, naučio od svojih stričeva. Od prve decenije prošlog veka, pa sve do 2000-ih, pod okriljem lokalnih kulturno-umetničkih društava ili fabrika, intenzivno je radilo nekoliko tamburaških ansambala koji su kao deo muzičke sekcije nastupali na prostoru nekadašnje Jugoslavije i Evrope. Neinstitucionalizovana tamburaška praksa Užica delovala je i u kafanskom okruženju, te su se pored romansi, starogradskih i ciganskih pesama mogle čuti narodne pesme i kola. Razvijena amaterska tamburaška praksa u Užicu doprinela je i osnivanju Festivala tamburaške muzike, koji je od 2005. do 2013. godine okupljao eminentne tamburaške orkestre bivše Jugoslavije i susednih zemalja. Usled nedostatka obrazovnih institucija i podrške lokalne vlasti, početkom XXI veka užička tamburaška praksa odlazi u istoriju.

KLJUČNE REČI / KEYWORDS: 

tambura šarkija, gradski i seoski tamburaški orkestri, neinstitucionalizovana praksa, kafane, festival, Užice.

PROJEKAT / ACKNOWLEDGEMENT:

Na međunarodnom naučnom skupu Savremena srpska folkloristika 14 rad je prezentovan pod naslovom „Tamburaška muzika u Užicu i okolini od kraja 19. veka do danas”.

LITERATURA/ REFERENCES:

  • Golemović, Dimitrije O. Svaka ptica svojim glasom peva. Beograd: Balkansko kulturno nasleđe, Društvo za očuvanje srpskog folklora GRADAC u Valjevu, 2019.
  • Đenić, Ljubiša. „Narodna lirika sa Zlatibora.” Glasnik etnografskog Muzeja 45, (1982): 143–156.
  • Đurović, Igor. Poreklo muzičkih instrumenata kod Srba (na osnovu arheoloških, istorijskih, etnografskih i drugih podataka). Kragujevac: Narodni muzej, 2016.
  • Iskrin, Milorad. Kafane i pekare starog Užica 1832–2009 (drugo prošireno i dopunjeno izdanje). Užice: CEM d.o.o., 2020.
  • Malenković, Dejan. Užički amarkord. Beograd: KIZ ALTERA, 2003.
  • Marković, Zagorka. Narodni muzički instrumenti. Beograd: katalog izložbe Etnografskog muzeja, 1987.
  • Mihajlović Lajić, Danka. „(Pre)oblikovanje srpske tamburaške tradicije kroz individualne prakse: repertoarski i stilski aspekti.” Zbornik matice srpske za scensku umetnost i muziku 60 (2019): 11–25
  • Pilčević, Đorđe. Akademski slikar Mihailo Milovanović (život i delo 1879–1941). Užice: Art – Društveno preduzeće za prikazivanje filmova, kulturu, prosvetu i umetnost, 1998.
  • Poznanović, Rade V. Pedeset godina amaterizma u kulturi Užica i okoline (1945–1955). Užice: Kulturno prosvetna zajednica, 1995.
  • Poznanović, Miloš. Tambura u Užicu (u kratkim crtama). Užice: privatna arhiva.
  • Ranisavljević, Zdravko. „Tamburaška praksa u Vojvodini – hronologija, aspekti i perspektive razvoja.” Etnološko-antropološke sveske 17 (6) (2011): 109–126.
  • Trenkić, Bojan. Neformalna edukacija u okviru velikih tamburaških orkestara i njen uticaj na oblikovanje tamburaške prakse. Beograd: FMU, 2023.
  • Cvijetić, Ratomir. Rečnik užičkog govora. Užice: Univerzitet u Kragujevcu –Učiteljski fakultet, JP Službeni glasnik, 2014.
  • Burdije, Pjer. Nacrt za jednu teoriju prakse: Tri studije o kabilskoj etnologiji. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, 1999.
  • Dević, Dragoslav. Uvod u osnove etnomuzikologije: III deo (instrumenti). Beograd: Univerzitet umetnosti, 1977.
  • Ferić, Mihael. Hrvatski tamburaški brevijar. Zagreb: Udruga za promicanje hrvatske kulture i baštine Šokadija, 2011.
  • Forry, Mark. Saglasje tradicije i culture u tamburaškoj muzici Vojvodine. Novi Sad: IK Prometej, 2011.
  • Gojković, Andrijana. Narodni muzički instrumenti. Beograd: „Vuk Karadzić”,1989.
  • Talam, Jasmina. Narodni muzički instrumenti u Bosni i Hercegovini. Sarajevo: Muzička akademija, Institut za muzikologiju, 2014.
  • Rihtman-Auguštin, Dunja. “Traditional Culture, Folklore, and Mass Culture in Contemporary Yugoslavia.” in: Richard M. Dorson (eds), Folklore in the Modern World. New York: De Gruyter Mouton, 1978: 163–172. 
  • Supek, Rudi. „Sociološki značaj amaterizma.” Kultura 26 (1974): 8–16.
  • Talam, Jasmina. „Bosanska bugarija.” Narodna umjetnost 44/2 (2007): 185–205.
  • Vukosavljev, Sava. 1990. Vojvođanska tambura. Novi Sad: Matica srpska.
Izvori
  • Transkribovani intervjui iz lične arhive A. Prokić:
  • Intervju sa Dragišom Čolićem (Užice, 12. 2. 2024)
  • Intervju sa Mirjanom Poznanović (Užice, 23. 2. 2024)
  • Intervju sa Draganom Radovićem (Užice, 10. 3. 2024)
  • Intervju sa Miodragom Boškovićem (Užice, 20. 3. 2024)
  • Intervju sa Radosavom Boškovićem (Užice, 25. 3. 2024)
  • Intervju sa Nikolom Boškovićem (Užice, 2. 4. 2024)