Savremena srpska folkloristika XIV (2025) [str. 169-182]
AUTOR(I) / AUTHOR(S):Milomir M. Maksimović
DOI: https://doi.org/10.46793/FolkloristikaXIV.169M
SAŽETAK /ABSTRACT:
Nakon pogibije braće Mrnjavčević u Maričkoj bici i smrti cara Uroša, Nikola Altomanović postao je najmoćniji srpski gospodar. Njegova sila slomljena je borbom 1373. godine u Užicu, nakon čega su pobednici – knez Lazar i ban Tvrtko – podelili njegove zemlje, dok je sam Nikola zatočen i oslepljen. U radu se daje hronološki pregled i analiza starih i novih predanja o Nikoli Altomanoviću, nekadašnjem gospodaru Užičkog grada, koja su zabeležena u Užicu i okolini. Najstarija do sada poznata predanja, zapisao je Stojan Obradović, sudski činovnik i kulturni delatnik, tokom svog službovanja u Užicu u šestoj deceniji 19. veka. Ona sadrže prvi poznati pomen bitke kod Ponikovice nadomak Užica, u kojoj je knez Lazar porazio vojsku župana Nikole. Početkom 20. veka o njoj piše i Dragiša Lapčević, a prisutna je u istorijskom sećanju pojedinaca iz Lužničke doline i danas. Ukazano je na postojanje tradicija o Nikoli Altomanoviću koje su novijeg datuma – poput teze da je Užice bilo njegova prestonica, i da je crkva u Prilipcu podignuta na mestu pokušaja ubistva kneza Lazara – kao i mogućim činiocima koji su uticali na njihovo formiranje.
KLJUČNE REČI / KEYWORDS:
župan Nikola Altomanović, Užice, Užički grad, knez Lazar, Stojan Obradović, bitka, Ponikovica, Prilipac, istorijska svest, predanje.
PROJEKAT / ACKNOWLEDGEMENT:
LITERATURA/ REFERENCES:
- Bogojević, Tatjana. „Stojan Obradović i Užičko čitalište: nakon 165 godina.” Korak biblioteke: časopis za kulturu i bibliotečko-informacionu delatnost, br. 6 (2021): 17‒26.
- Dinić, Mihailo. O Nikoli Altomanoviću. Beograd: Narodna štamparija 1932.
- Vekić Kočić, Marija i Kočić, Dragoljub i dr. Istorija 6: udžbenik istorije za šesti razred osnovne škole. Beograd: Novi Logos, 2012.
- Maksimović, Milomir i Vojnović, Milan. „Putne veze Užica sa Polimljem i Podrinjem (14‒17. vek).” Užički zbornik, 41 (2017): 39‒72.
- Maksimović, Milomir. „Župan Nikola Altomanović i Užice: povodom 650 godina od opsade Užica i rasapa Nikole Altomanovića.” Užički zbornik, 47 (2023): 33‒65.
- Mihaljčić, Rade. Kraj srpskog carstva, Beograd: Srpska književna zadruga 1975.
- Mihaljčić, Rade. Lazar Hrebeljanović ‒ istorija, kult, predanje. Beograd: Srpska književna zadruga, 1984
- Mišić, Siniša. Istorijska geografija srpskih zemalja: od 6. do polovine 16. veka. Beograd: Magelan Pres, 2014.
- Lapčević, Dragiša. „Četiri župe–prilog za istraživanje.” Glasnik Geografskog Društva, 7–8 (1922): 179–197.
- Popović, Marko. Užički grad. Užice: Istorijski arhiv, 2004.
- Hobsbom, Erik. „Uvod: kako se tradicije izmišljaju.” u: Izmišljanje tradicije (ur. Erik Hobsbom, Terens Rejndžer), prevele s engleskog Slobodanka Glišić i Mladena Prelić, 2. izdanje, Beograd: Biblioteka XX vek; Beograd: Čigoja štampa; Krug, 2011: 5‒26.
Izvori
- Orbini, Mauro. Il Regno de gli Slavi. Pesaro 1601.
- Erdeljanović, Jovan. Donje Dragačevo, Antropogeografska proučavanja. Srpski etnografski zbornik IV, Naselja srpskih zemalja I, Beograd: SANU, 1902.
- Nastasijević, Slavomir. Vitezi kneza Lazara, Beograd: Narodna knjiga, 1984.
- Novaković, Stojan. „Hadži Kalfa ili Ćatib Čelebija, turski geograf XVII veka.” Spomenik Srpske kraljevske akademije, 18 (1892): 1–132.
- Obradović, Stojan. „Opisanije okružija užičkog.” Glasnik Društva srbske slovesnosti, 10 (1858): 296–339.
- Obradović, Stojan. Opisanije okružija užičkog; Kostreš harambaša. Priredio Vidan Nikolić. Titovo Užice: Istorijski arhiv, 1987.
- Orbin, Mavro. Kraljevstvo Slovena. Zrenjanin: Sezam book, 2004.
- Stojanović, Ljubomir. Stari srpski rodoslovi i letopisi. Beograd–Sremski Karlovci: Srpska manastirska štamparija, 1927.