ČETVRT VEKA INSTITUCIONALNIH REFORMI U SRBIJI: ANALIZA UTICAJA NA PRIVREDNI RAZVOJ I POSLOVNO OKRUŽENJE

Institucionalne promene kao determinanta privrednog razvoja Republike Srbije (2026) [pp. 49-72]  

AUTHOR(S) / АУТОР(И): Tmušić Marko
 
Download Full Pdf   
DOI: https://doi.org/10.46793/IP26.049T
ABSTRACT / САЖЕТАК:

U radu se istražuje uticaj ključnih institucionalnih reformi u Republici Srbiji tokom poslednjih 25 godina na privredni razvoj i poslovno okruženje. Polazimo od osnovne pretpostavke, teorijski i praktično utemeljene, da kvalitet, doslednost i efikasnost institucija predstavljaju osnovnu determinantu ekonomske stabilnosti i rasta. Analizom reformi u oblastima regulatornog okvira, poreskog sistema, pravosuđa i vladavine prava, u radu se ispituje kako institucionalne promene utiču na makroekonomske pokazatelje, privlačenje stranih investicija i razvoj domaćih preduzeća. Posebna pažnja je posvećena kritičkoj refleksiji rezultata reformi: koje su mere zaista unapredile ekonomski ambijent, gde su nastale prepreke u implementaciji i koje lekcije se mogu primeniti u budućim promenama. Rad kombinuje kvantitativne podatke i kvalitativne uvide iz zakonodavstva i stručnih analiza, u nameri da pruži sveobuhvatan pregled institucionalnog okvira i njegove povezanosti sa ekonomskim performansama Srbije. Cilj rada je da identifikuje ključne faktore uspešnih reformi i ukaže na izazove koji i dalje ograničavaju efikasnost institucija, pružajući osnovu za buduće unapređenje poslovnog i sistemskog okvira.

KEYWORDS / КЉУЧНЕ РЕЧИ:

institucionalne promene, privredni razvoj Srbije, poslovno okruženje, kvalitet i efikasnost institucija, implementacija institucionalnih promena

ACKNOWLEDGEMENT / ПРОЈЕКАТ:
REFERENCES / ЛИТЕРАТУРА:
  1. Acemoglu, D., Johnson, S., Robinson, J. A. (2005). Institutions as a fundamental cause of long-run. Handbook of Economic Growth (ed. by Philippe Aghion and Steven N. Durlauf), Volume 1A., pp. 386-472.
  2. Acemoglu, D., Robinson, J. (2012). Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity and Poverty. New York: Crown Business.
  3. Agencija za privredne registre (APR). O osnivanju. https://www.apr.gov.rs/o-agenciji.1902.html (pristupljeno, 23.03.2026.)
  4. AmCham (2019). Improving the rule of law and the efficiency of judiciary is necessary for the economy. https://amcham.rs/improving-the-rule-of-law-and-the-efficiency-of-the-judiciary-is-necessary-for-the-economy (pristupljeno, 02.04.2026.)
  5. Amundsen, I. (1999). Political corruption: An introduction to the issues. WP 1999:7. Chr. Michelsen Institute, Development Studies, and Human Rights.
  6. Arsić, M., Altiparmakov, N., Ranđelović, S., Bućić, A., Vasiljević, D., Levitas, T. (2010). Poreska politika u Srbiji – pogled unapred. Beograd: USAID Sega projekat.
  7. Arsić, M., Arandarenko, M., Radulović, B., Ranđelović, S., Janković, I. (2015). Causes of the Shadow Economy. In: Formalizing the Shadow Economy in Serbia (eds. Gordana Krstić, Friedrich Schneider). New York: Springer, pp. 21-47.
  8. Bartlett, W., Prica, I. (2011). The variable impact of the Global Economic Crisis in South East Europe. ECONOMIC ANNALS, LVI (191), pp. 7-34.
  9. Cerović, B. (2012). Tranzicija – zamisli i ostvarenja. Beograd: CID Ekonomski fakultet.
  10. Djankov, S., La Porta, R., Lopez-de-Silanes, F., Shleifer, A. (2002). The Regulation of Entry. The Quarterly Journal of Economics, Vol. CXVII, Issue 1, pp. 1-37.
  11. Enste, D. H. (2010). Regulation and shadow economy: Empirical evidence for 25 OECD-countries. Constitutional Political Economy, 21(3), pp. 231-248.
  12. Evropska komisija (2010). Izveštaj o napretku Srbije za 2010. godinu. SEC (2010) 1330. Brisel.
  13. Evropska komisija (2023). Republika Srbija Izveštaj za 2023. Godinu. SWD (2023) 695 konačna verzija. Brisel.
  14. Evropska komisija (2024). Republika Srbija – Izveštaj za 2024. godinu. SWD(2024) 695 konačna verzija. Brisel.
  15. Evropska komisija (2025). Izveštaj komisije za Srbiju za 2025. godinu. SWD(2025) 755 konačna verzija. Brisel.
  16. Globerman, S., Shapiro, D. (2002). Global Foreign Direct Investment Flows: The Role of Governance Infrastructure. World Development, 30(11), pp. 1899‒1919.
  17. Gnjatović, D. (2016). Državni podsticaji stranim direktnim investicijama kao instrumenti politike javnih rashoda u Republici Srbiji. U: Strane direktne investicije i privredni rast u Srbiji (ur. Radovan Kovačević, Mirjana Gligorijević), Beograd: Naučno društvo ekonomista Srbije NDES sa Akademijom ekonomskih nauka i Ekonomski fakultet, str. 131-141.
  18. Hodgson, G. M. (2015). Conceptualizing capitalism – institutions, evolution, future. Chicago and London: The University of Chicago Press.
  19. International Monetary Fund – IMF (2015). Staff Report for the 2014 Article IV Consultation and Request for Stand-By Arrangement. February 6.
  20. International Monetary Fund – IMF (2015a). Press Release: IMF Executive Board Concludes 2014 Article IV Consultation with the Republic of Serbia. Press Release No. 15/80.
  21. Kaditi, E. A. (2013). Foreign Investments and Institutional Convergence in South-eastern Europe. International Economic Journal, 27(1), pp. 109‒126.
  22. Kecman, M., Tmušić, M. (2013). Uticaj političkih ciklusa na dinamiku javnog duga – iskustva i izazovi Srbije. U: Izazovi za ekonomsku politiku Srbije u 2013. godini (red. Jurij Bajec). Naučno društvo ekonomista Srbije sa Akademijom ekonomskih nauka i Ekonomski fakultet, Beograd, str. 195-212.
  23. Kim J., Mahoney, J. T. (2005). Property Rights Theory, Transaction Costs Theory, and Agency Theory: An Organizational Economics Approach to Strategic Management. Managerial and Decision Economics, 26, pp. 223-242.
  24. Madžar, Lj. (2016). „Strane investicije u ekonomskoj politici Srbije.ˮ U: Strane direktne investicije i privredni rast u Srbiji (ur. Radovan Kovačević, Mirjana Gligorijević), Beograd: Naučno društvo ekonomista Srbije NDES sa Akademijom ekonomskih nauka i Ekonomski fakultet, str. 11‒35.
  25. Marjanović, D., Radičić M., Radojević, P. (2012). Uticaj poreske konkurencije na strane direktne investicije u Srbiji. Anali Ekonomskog fakulteta u Subotici, 48(28), str. 57‒69.
  26. Mateev, M., Tsekov, I. (2014). Are there any top FDI performers among EU-15 and CEE countries? A comparative panel data analysis. Financial Theory and Practice, 38(3), pp. 337-374.
  27. Milovanović, G., Radisavljević, G., Ðukić, G. (2018). Dependence of Serbian economic development on foreign direct investment flows. Ekonomika, 64(2), pp. 33-42.
  28. Ministarstvo finansija Republike Srbije, Uprava za javni dug, mesečni i godišnji izveštaji. https://www.javnidug.gov.rs/rsc/javnidug (pristupljeno, 25.03.2026.)
  29. NALED (2024). The economy has declined by over a quarter in the past decade. https://naled.rs/en/vest-siva-ekonomija-za-10-godina-pala-za-vise-od-cetvrtine-10186 (pristupljeno, 02.04.2026.)
  30. North, D. C. (1990). Institutions, Institutional Change and Economic Performance. Cambridge: Cambridge University Press.
  31. OECD (2024). Western Balkans Competitiveness Outlook 2024: Serbia. Competitiveness and Private Sector Development.
  32. OECD (2019). SME and Entrepreneurship Outlook. OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/34907e9c-en.
  33. Pegaz Accounting (2024). Poreski sistem u Srbiji, od čega se sastoji i kako je regulisan. https://www.pegazaccounting.rs/poreski-sistem-u-srbiji/ (pristupljeno, 02.04.2026.)
  34. Polischuk, L. (2008). Misuse of institutions: Patterns and causes. The Journal of Comparative Economic Studies, 4(4), pp. 57-80.
  35. Pontara, N., Peixoto, T. (2026). Serbia’s Quiet Digital Transformation. World Bank, https://www.worldbank.org/en/news/opinion/2026/02/25/serbia-s-quiet-digital-transformation#:~:text=Nicola%20Pontara%2C%20Tiago%20Peixoto,it%20invested%20in%20people%20too (pristupljeno 01.04.2026.)
  36. Radenković, I. (2016). Foreign Direct Investment in Serbia. Belgrade: Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe.
  37. Ranđelović, S. (2021). Ekonomske performanse poreskog sistema Srbije. REVIJA KOPAONIČKE ŠKOLE PRIRODNOG PRAVA, br. 1, str. 189-203.
  38. Svetska banka (2014). Funkcionalna analiza pravosuđa u Srbiji – kratak pregled nalaza sa preporukama. Multidonatorski poverenički fond za podršku sektoru pravosuđa u Srbiji
  39. Tmušić, M. (2022). Privatizacija u Srbiji – institucionalna analiza ekonomskih efekata. Beograd: Filip Višnjić.
  40. Tmušić, M. (2023). Misuse of institutions and economic performance: some evidence from Serbia. Post-Communist Economies, 35:6, pp. 546-573.
  41. Tmušić, M. (2025). Transakcioni troškovi kao determinanta privlačenja stranih direktnih investicija – empirijska analiza na primeru Srbije. U: Institucionalne promene kao determinanta privrednog razvoja Srbije (red. Petar Veselinović, Nemanja Lojanica). Kragujevac: Ekonomski fakultet, str. 161-185.
  42. Tmušić, M., Kecman, M. (2015). Reforma poreskog sistema u Srbiji. Srpska politička misao, broj 3, god. 22, vol. 49, str. 231-251.
  43. Tmušić, M., Rapaić, S. (2022). Analiza institucionalnih determinanti politike privlačenja stranih direktnih investicija u Srbiji. Srpska politička misao, 2(76), str. 27-54.
  44. Transparency International. Serbia – Corruption Perception Index, https://www.transparency.org/en/countries/ serbia (pristupljeno 01.04.2026.)
  45. UNCTAD (2015). World Investment Report 2015 – Reforming International Investment Governance. United Nations: New York and Geneva.
  46. Uvalić, M. (2012). Tranzicija u Srbiji – ka boljoj budućnosti. Beograd: Zavod za udžbenike.
  47. Uvalić, M. (2025). Fostering Serbia’s economy through a more diversified industrial policy: unlocking the potential of internal sources of growth. ECONOMIC ANNALS, (LXX) 247, pp. 7-43.
  48. Uvalić, M., Cerović, B., Atanasijević, J. (2020). The Serbian Economy Ten Years After the Global Economic Crises. ECONOMIC ANNALS, Volume LXV, No. 225, pp. 33-71.
  49. Veselinović, P. (2014). The reform of the public sector as the key determinant of the transition economy of the Republic of Serbia. Economic Horizons, 16(2), pp. 137 – 155.
  50. Vlada Republike Srbije – Kancelarija za informacione tehnologije i elektronsku upravu (2018). Reform of the economy through the project Digitalization of 100 administrative procedures, https://www.ite.gov.rs/vest/en/ 231/reform-of-the-economy-through-the-project-digitalization-of-100-administrative-procedures.php (pristupljeno, 13.03.2026.)
  51. Vlada Republike Srbije. eTaxes: The Future is now. https://www.srbija.gov.rs/tekst/en/129961/etaxes.php (pristupljeno, 13.03.2026.)
  52. Williamson, O. E. (1985). The Economic Institutions of Capitalism: Firms, Market, Relational Contracting. New York: Free Press.
  53. World Bank (2015). Republic of Serbia – Public Finance Review. Report No. 96451-YF.
  54. World Bank (2016). Letter of Development Policy (Dr. Jim Yong Kim, president, Ministry of Finance). Official Documents 26.
  55. World Bank (2020). Doing Business 2020 – Comparing Business Regulation in 190 Economies.
  56. World Bank (2020a). https://archive.doingbusiness.org/content/dam/doingBusiness/country/s/serbia/SRB-LITE.pdf (pristupljeno 02.04.2026.)
  57. World Bank (2025). World Bank Supports Serbia’s Further Tax Administration Reform. https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/08/04/world-bank-supports-serbia-s-further-tax-administration-reform#:~:text=WASHINGTON%2C%20Aug%201%2C%202025%20%E2%80%93,procedures%20for%20citizens%20and%20businesses.%E2%80%9D (pristupljeno 01.04.2026.)
  58. World Bank Data, https://data.worldbank.org/indicator/BX.KLT.DINV.CD.WD?locations=RS (pristupljeno, 12.03.2026.)

 

Post Views: 55