Zbornik radova Pravnog fakulteta Univerziteta u Kragujevcu : knj. 2 (2025) (str. 651-688)
AUTOR(I) / AUTHOR(S): Vojislav Bačanin 
DOI: https://doi.org/10.46793/7623-154.651B
SAŽETAK / ABSTRACT:
U pogledu ocenjivanja postojanja samouprave najnižih administrativno-teritorijalnih jedinica u Jugoslaviji tokom važenja Ustava iz 1974. godine u domaćoj pravnoj teoriji, prisutni su divergentni pogledi. Postoje mišljenja da je tadašnji sistem omogućio razvoj lokalne samouprave, a, s druge strane, prisutni su i stavovi da se radilo više o prividu samouprave i o jednom sistemu koji nije uporediv sa „klasičnom“ lokalnom samoupravom. Autor pokušava da kroz prikaz normativnog okvira i značajnijih doktrinarnih osvrta povodom pitanja finansijske autonomije iznova testira hipotezu o postojanju lokalne samouprave u ovom periodu. Cilj je da se pruži mogućnost jednog šireg i efektnijeg sagledavanja razvoja ovog političko-pravnog instituta.
KLJUČNE REČI / KEYWORDS:
samouprava, lokalne finansije, finansijska autonomija, fiskalni federalizam, SFRJ, opština
LITERATURA / REFERENCES:
- Aleksić, D., Paović-Jeknić, G., Finansije i finansijsko pravo, Podgorica/Cetinje, 2001.
- Bačanin, V., Nekoliko napomena u vezi sa finansijskom autonomijom najnižih administrativno-teritorijalnih jedinica tokom tzv. zlatnog perioda komune u Jugoslaviji (1963-1967) – prilog rasravama o razvitku lokalne samouprave, Zbornik radova Pravnog fakulteta Univerziteta u Kragujevcu, knj. I, Kragujevac, 2024.
- Bačanin, V., Nekoliko napomena u vezi sa finansijskom autonomijom najnižih administrativno-teritorijalnih jedinica u Jugoslaviji od 1968. do 1974. godine – prilog raspravama o razvitku lokalne samouprave, Zbornik radova: Usklađivanje pravnog sistema Srbije sa standardima Evropske unije, knj, XIII, Kragujevac, 2025.
- Bačanin, V., Nekoliko napomena u vezi sa finansijskom autonomijom opština i srezova u periodu izgradnje komunalnog sisteme u Jugoslaviji (1951-1965) – prilog raspravama o razvitku lokalne samouprave, Zbornik radova: Usklađivanje pravnog sistema Srbije sa standardima Evropske unije, knj. 12, Kragujevac, 2024.
- Bačanin, V., Finansijskopravni pogled na narodne odbore u početnom periodu stvaranja druge Jugoslavije (1944-1951) – prilog raspravama o razvitku lokalne samouprave, Zbornik radova: Usklađivanje pravnog sistema Srbije sa standardima Evropske unije, knj. 11, Kragujevac, 2023.
- Vranješ, M., Šimoković, A., Društvene finansije, Subotica, 1984.
- Gligorić, P. i dr., Društvene finansije opština i gradova Jugoslavije : stanje, problemi, perspektive, Beograd, 1985.
- Dautbašić, I., Položaj republike i pokrajina u poreznom sistemu SFRJ, Zbornik radova: Aktuelni problemi financiranja društvenih potreba II, Zagreb, 1985.
- Dimitrijević, V., The 1974 Constitution as a Factor in the Collapse of Yugoslavia or as a Sign of Decaying Totalitarianism, Working paper, European University Institute, 1994.
- Đurić, Ž., Opšti istorijski pogled na upravu u lokalnim zajednicama u Srbiji i Crnoj Gori, Lokalna samouprava, br. 01/2010.
- Zec, M., Radonjić, O., Ekonomski model socijalističke Jugoslavije: Saga o autodestrukciji, Sociologija, br. 4/2012.
- Đurović Todorović, J., Đorđević, M., Javne finansije : teorija i praksa, Niš, 2019.
- Ivančević, G., Razvoj lokalne samouprave u Srbiji, Kultura polisa, br. 46/2021.
- Ilić, M., Lokalna samouprava u Jugoslaviji, Niš, 1996.
- Ilić, N., Privreda socijalističke Jugoslavije: pravni okvir i alokacija resursa, Zbornik radova: Socijalističko pravo u Jugoslaviji: Prvi tom, pr Beograd, 2024.
- Ilić Popov, G., Pravno uređenje prihodne strane javnih finansija u socijalističkoj Jugoslaviji, Zbornik radova: Socijalističko pravo u Jugoslaviji: Prvi tom, Beograd, 2024.
- Jelčić, B., Bejaković, P., Razvoj i perspektive oporezivanja u Hrvatskoj, Zagreb, 2012.
- Jelčić, B., Razvoj javnih financija u Jugoslaviji, Zagreb, 1985.
- Jelčić, B., Rječnik javnih financija i financijskog prava: s osnovama javnih financija i financijskog prava, Zagreb, 1981.
- Jelčić, B. i dr., Financijsko pravo i financijska znanost, Zagreb, 2008.
- Jelčić, B., Financijsko pravo i financijska znanost: drugo izmijenjeno i dopunjeno izdanje, Zagreb, 1998.
- Jovičić, M., Leksikon srpske ustavnosti: 1804-1918, Beograd, 1999.
- Kostić, V., Međunarodno oporezivanje u doba anksioznosti, Beograd, 2019.
- Kuzmanović, R., Ustavno pravo, Banja Luka, 1999.
- Kutlešić, V., Federalizam u drugoj Jugoslaviji, Zbornik radova: Dva veka srpske ustavnosti, Beograd, 2010.
- Lovčević, J., Institucije javnih finansija: 5. izd.; dopunio: Miroslav Petrović, Beograd, 1993.
- Lovčević, J., Finansiski problemi federativne države, Finansije, br. 1/1946.
- Lovčević, J., Fiskalni odnosi u saveznoj državi, Arhiv za pravne i društvene nauke, br. 5-6/1940.
- Marinković, R., Lokalna samouprava : stare i nove nedoumice, Beograd, 1998.
- Matejić, M., Jovanović, M., Finansije, Zagreb, 1982.
- Mijatović, B., Finansiranje opšte potrošnje u velikim gradovima, Finansije, 3-4/1981.
- Milosavljević, B., Dva veka lokalne samouprave u Srbiji : Razvoj zakonodavstva : 1804-2014, Beograd, 2015.
- Milosavljević, B., Sistem lokalne samouprave u Srbiji: 2. izm. i dop. izd., Beograd, 2009.
- Mitkov, V., Idejno-politički i teoriski osnovi na komunalniot sistem vo SFR Jugoslavija, Godišnik na Pravniot fakultet vo Skopje, tom 22/1977.
- Mitrović, LJ., Lokalna samouprava u Srbiji u svetlu nacionalne tradicije i savremenosti, Lokalna samouprava: časopis za teoriju i praksu lokalne samouprave, br. 3/1998.
- Paović-Jeknić, G., Budžetsko pravo, Podgorica, 2007.
- Pearsall, J., Hanks, P., The New Oxford Dictionary of English, Oxford University Press, Oxford, 1998.
- Petrov, V., Nikolić, A., Ustavne osnove političkog sistema socijalističke Jugoslavije, Zbornik radova: Socijalističko pravo u Jugoslaviji : Prvi tom, Beograd, 2024.
- Petrov, V., 50 godina Ustava SFRJ iz 1974. godine – proces koji nije okončan?, Zbornik radova: Ustav SFRJ iz 1974. godine – 50 godina kasnije, Kragujevac, 2025.
- Petrović, M., Mesto i uloga opština u sistemu zadovoljavanja zajedničkih i opštih društvenih potreba u savremenom jugoslovenskom društvu, Anali Pravnog fakulteta u Beogradu, br. 1-2/1981.
- Petrović, M., Prilog razmatranju problematike zajedničkih potreba i njihovog zadovoljavanja na osnovama slobodne razmene rada, Samoupravljanje, br. 5/1979.
- Petrović, M., Formiranje prihoda društveno-političkih zajednica u SR Srbiji i njihova raspodela između republike, pokrajina i opština, Beograd, 1968.
- Popović, D., Budžetsko pravo i njegova fragmentacija u socijalističkoj Jugoslaviji, Zbornik radova: Socijalističko pravo u Jugoslaviji: Prvi tom, Beograd, 2024.
- Popović, D., Mesto jugoslovenskog socijalističkog prava u uporednom pravu, Zbornik radova: Socijalističko pravo u Jugoslaviji: Prvi tom, Beograd, 2024.
- Popović, D., Nauka o porezima i poresko pravo, Beograd/Budimpešta, 1997.
- Raičević, B., Osobenosti osnova i razvoja fiskalnog sistema u uslovima federativnog uređenja SFR Jugoslavije: sa osvrtom na razvojne tendencije fiskalnog sistema u nekim drugim federativnim državama, doktorska disertacija, Beograd, 1976.
- Savić, J., Finansije lokalnih administracija: pokušaj jedne teorije, Bankarstvo : ekonomski mesečnik Srba, Hrvata i Slovenaca, br. 11-12/1932.
- Srb, V., Defiskalizacija, Zbornik radova: Aktuelni problemi financiranja društvenih potreba, I, Zagreb, 1985.
- Stanković, M., Lokalna samouprava u Srbiji: prošlost, sadašnjost, budućnost, Beograd, 2015.
- Stojanović, P., Finansijsko izravnanje, Pravni život, br. 10/1996.
- Tanzi, V., The future of fiscal federalism, WZB Discussion Paper : no. SP II 2008-03, Berlin, 2008.
- Tmušić, M., Ekonomski sistem Jugoslavije prema Ustavu iz 1974. godine – institucionalne dileme, Zbornik radova: Ustav SFRJ iz 1974. godine – 50 godina kasnije, Kragujevac, 2025.
- Tomić, Z., Neke crtice o Ustavu SFRJ iz 1974. godine – beleška povodom pedesetogodišnjice, Zbornik radova: Ustav SFRJ iz 1974. godine – 50 godina kasnije, Kragujevac, 2025.
- Trklja, M., Fiskalni federalizam u SR Jugoslaviji, Finansije, br. 1-2/1998.
- Ustav SFRJ, Sl. list SFRJ, br. 9/1974.