DEMOKRATIJA U ALGORITMU: POLITIČKA KOMUNIKACIJA I PODACI O LIČNOSTI

Još od pojave prvih političkih partija sredinom XX veka, bilo je jasno da će politička konkurentnost kolektivnih subjekata zavisiti od njihove sposobnosti da identifikuju valjane kanale komunikacije za plasiranje poruka biračima. Pojava interneta, savremenih digitalnih tehnologija, društvenih mreža, ali i alata veštačke inteligencije (VI) označila je tehnološku revoluciju u domenu političke komunikacije. U tom kontekstu se opravdano postavlja i pitanje: da li su danas digitalne platforme i alati VI samo kanali komunikacije ili se politička moć neprimetno izmešta iz institucija u algoritme?

Autor u radu analizira modalitete na koje se podaci o ličnosti koriste u političkoj komunikaciji i ispituje zloupotrebe i negativne društvene pojave koje u tom procesu mogu nastati. Savremeni oblici političkog oglašavanja praćeni su hiper-personalizacijom koja, na prvi pogled, nije sporna jer korisniku nudi sadržaj u skladu sa njegovim interesovanjima. Ipak, personalizacija političke poruke u praksi podriva njenu univerzalnost, što može dovesti u pitanje koherentnost i jedinstvo političkog programa. Koristeći prednosti digitalnih tehnologija, politički akteri tradicionalno informisanje zamenjuju mikrotargetiranjem, čime se biračko telo prestaje tretirati kao subjekat, već kao objekat eksploatacije, koji se ne informiše, već se njime manipuliše.

Glavni oslonac za uspešno mikrotargetiranje predstavljaju lični podaci koje građani, svesno ili nesvesno, ostavljaju u digitalnom prostoru. Ovi podaci omogućavaju psihografsko profilisanje i segmentaciju biračkog tela, radi njihove mobilizacije. Autor zato polazi od istraživačkog pitanja: mogu li savremene tehnologije učiniti demokratiju efikasnijom ili prete da je zarobe u algoritmu?

KEYWORDS / KLJUČNE REČI: 

demokratija, politički procesi, podaci o ličnosti, politička komunikacija, veštačka inteligencija

ACKNOWLEDGEMENT / PROJEKAT:

REFERENES / LITERATURA:

• Đorđević, S., Matić, D., Pravo u mreži veštačke inteligencije, Kragujevac, 2025.
• Komšić, J., Teorije o političkim sistemima, Beograd, 2000.
• Marshall, T. H., Citizenship and Social Class, Cambridge University Press, Cambridge, 1950.
• Pariser, E., The Filter Bubble: What the Internet Is Hiding from You, Penguin Press, New York, 2011.
• Petrović, L., Izborni procesi u digitalnom dobu, Zbornik radova: Savremeno pravo u eri digitalizacije i održivog razvoja, Kragujevac, 2025.
• AB-2655 Defending Democracy from Deepfake Deception Act of 2024.
• California Consumer Privacy Act (CCPA).
• Online Safety Act 2023, 2023 c. 50, UK Public General Acts, 26 October 2023.
• Uredba (EU) 2016/679 Evropskog parlamenta i Saveta od 27. aprila 2016. o zaštiti fizičkih lica u odnosu na obradu podataka o ličnosti i o slobodnom kretanju takvih podataka i o stavljanju van snage Direktive 95/46/EZ (Opšta uredba o zaštiti podataka).
• Clift, S., Brief E-Democracy Definition, Publicus.net, dostupno na: https://www.publicus.net/ articles/edemresources.html, datum pristupa: 01.04.2024.
• UK Parliament, Digital, Culture, Media and Sport Committee, Disinformation and ‘fake news’: Final Report, London, 2019, dostupno na: https://publications.parliament.uk/pa/ cm201719/cmselect/cmcumeds/1791/1791.pdf, datum pristupa: 14.04.2026.
• House of Commons Digital, Culture, Media and Sport Committee, Disinformation and ‘fake news’: Final Report: Government Response to the Committee’s Eighth Report of Session 2017–19, HC 2184, 2019, dostupno na: https://publications.parliament.uk/pa/cm201719/ cmselect/cmcwmds/2184/2184.pdf, datum pristupa: 14.04.2026.
• The Guardian, Revealed: 50 million Facebook profiles harvested for Cambridge Analytica in major data breach, dostupno na: https://www.theguardian.com/news/2018/mar/17/ cambridge-analytica-facebook-influence-us-election.
• The Guardian, The great British Brexit robbery: how our democracy was hijacked, dostupno na: https://www.theguardian.com/technology/2017/may/07/the-great-british-brexit-robbery-hijacked-democracy.
• The Guardian, Leaked: Cambridge Analytica’s blueprint for Trump victory, dostupno na: https://www.theguardian.com/uk-news/2018/mar/23/leaked-cambridge-analyticas-blueprint-for-trump-victory.
• U.S. Securities and Exchange Commission (SEC), dostupno na: https://www.sec.gov/ newsroom/press-releases/2019-140.
• XDA Developers, Facebook will voluntarily enforce EU’s new privacy rules everywhere, dostupno na: https://www.xda-developers.com/facebook-voluntarly-enforce-eu-privacy-law/.