EVOLUCIJA USTAVNIH SUDOVA I NJIHOVA ODGOVORNOST PREMA BUDUĆIM GENERACIJAMA

Rad analizira transformaciju ustavnih sudova, koji prelaze sa svoje tradicionalne uloge „negativnog zakonodavca“ na svoj savremeni status međugeneracijskog aktera. Sudovi, suočeni sa planetarnim i egzistencijalnim pretnjama, postaju ključni zaštitnici onih koji još uvek nisu rođeni. U radu su predstavljene tradicionalne i savremene funkcije i nadležnosti ustavnih sudova, kao i institucionalni kapacitet i legitimitet koji ovi sudovi imaju u zastupanju budućih generacija i njihovih prava.

Ako su politika i biznis usmereni na kratkoročne ciljeve, onda ustavni sud postaje korektiv za vremensku nejednakost. Zapravo, identifikujemo nekoliko ključnih procesa u odnosu između ustavnog prava i prava budućih generacija. Prvo, Madridski komunike, kao sažeta verzija, potvrđuje da ustavni sudovi nameravaju da uzmu u obzir buduće generacije. Takvim dokumentom oni izražavaju svoju svest i volju za ovo pitanje (u meri u kojoj se naglašava „proklamovana“ politička kratkovidost, nasuprot dugoročnosti koju je potrebno osigurati). Drugo, posebno u 21. veku, veliki broj ustava pominje buduće generacije, kroz različite pristupe i formulacije. Ako su ranije takvi koncepti bili rezervisani za preambule, sada ulaze i u normativni deo. Treće, ustavni sudovi već beleže sudske postupke u kojima se takođe pozivaju na (prava) budućih generacija. Kao posledica takve trijade odnosa i procesa, savremeni ustavni sudovi su na prelazu ka zaštiti budućnosti i opstanka, što je kao koncept veoma daleko od prvobitne ideje ustavnog sudstva.

U radu takođe je ponuđena studija slučaja makedonskog Ustavnog suda u odnosu na prava budućih generacija. Autori takođe predstavljaju koncept preventivnog konstitucionalizma, gde je ustav instrument za upravljanje rizicima u „društvu rizika“, usmeren prospektivno, a ne isključivo na zaštitu slavne prošlosti i podnete žrtve.

KEYWORDS / КЉУЧНЕ РЕЧИ: 

prava budućih generacija, ustavni sud, konstitucionalizacija, planetarni rizici, preventivni konstitucionalizam.

ACKNOWLEDGEMENT / ПРОЈЕКАТ:

REFERENES / ЛИТЕРАТУРA:

• Ćupić, D., Odnos redovnog i ustavnog sudstva u uporednom pravu i pravu Republike Srbije i Crne Gore, Adjuris, 2025
• Lopičić, D., Uloga Ustavnog suda Crne Gore u zaštiti ustavnosti i ostvarivanju načela vladavine prava, Zbornik radova: Uloga ustavnog suda u izgradnji vladavine prava, Miločer, 2015.
• Nadić, D. P., Princip predstrožnosti kao bazični princip ekološke politike, Godišnjak FPN, br. 02/2008.
• Tančev, E., Negativni i/ili pozitivni zakonodavac u kontekstu istorijske, institucionalne i funkcionalne evolucije ustavnog sudstva, Zbornik radova: Ustavni sud između negativnog zakonodavca i pozitivnog aktivizma, Ustavni sud Bosne i Hercegovine.
• Vidaček, M., Ristovska, M., Zeleni konstitucionalizam kao savremena tendencija u ustavnom pravu. Zbornik radova: Savremeno pravo u eri digitalizacije i održivog razvoja, Kragujevac, 2025.
• Vukasović, P., Vrhovni sud SAD–organizacija, funkcije, rana istorija, Zbornk radova: Uvod u pravo SAD, Beograd, 2008.
• Zorić Ristova, S., Vidaček, M., Volčevska, S., The role of independent institutions in environmental protection and the fight against environmental crime, in: Systemic corruption – the greatest security threat: Security and strategic approaches to addressing complex challenges, Skopje, 2025.

Sudska praksa

• Government of the Republic of South Africa v. Grootboom, (11) BCLR 1169 (CC) (2000) (SA).
• Lüth case, 7 BVerfGE 198 (1958) (Ger.).
• Marbury v. Madison, 5 U.S. (1 Cranch) 137 (1803).
• Massachusetts v. Environmental Protection Agency, 549 U.S. 497 (2007).
• Neubauer, et al. v. Germany, BVerfG, Order of the First Senate of 24 March 2021 – 1 BvR 2656/18 (2021) (Ger.).
• Oposa v. Factoran, G.R. No. 101083 (S.C. En Banc July 30, 1993) (Phil.).
• State of the Netherlands v. Urgenda Foundation, ECLI:NL:HR:2019:2007 (20 December 2019) (Neth.).

Linkovi

• Constituição da República Federativa do Brasil [Constitution of the Federative Republic of Brazil] (1988, rev. 2017). Constitute Project. Retrieved May 2, 2026, https://www.constituteproject.org/constitution/Brazil_2017
• Constitution of the Republic of North Macedonia. (1991). Sobranie na Republika Severna Makedonija. Retrieved May 1, 2026, from https://www.sobranie.mk/the-constitution-of-the-republic-of-macedonia-ns_article-constitution-of-the-republic-of-north-macedonia.nspx
• Costituzione della Repubblica Italiana [Constitution of the Italian Republic] (1947, rev. 2020). Constitute Project. Retrieved May 1, 2026, https://www.constituteproject.org/ constitution/Italy_2020
• France’s Constitution of 1958 with Amendments through 2008. (n.d.). Constitute Project. Retrieved May 1, 2026, from https://www.constituteproject.org/constitution/France_2008 Poland’s Constitution of 1997 with Amendments through 2009. (n.d.). Constitute Project.
• Retrieved May 3, 2026, from https://www.constituteproject.org/constitution/Poland_1997 Statista. (2024). Public trust in the Constitutional Court in Czechia from 2003 to 2024.
• Retrieved May 2, 2026, from https://www.statista.com/statistics/1373231/czechia-public-trust-in-the-constitutional-court/
• World Conference on Constitutional Justice. (2025). Madrid Communiqué: Constitutional courts as guardians of the rights of future generations. Constitutional Court of the Republic of North Macedonia. Retrieved May 3, 2026, from https://ustavensud.mk/wp-content/uploads/2025/11/Madrid-Communique_eng.pdf
• Ustavni sud Republike Severne Makedonije. (2024). Rezime na izlaganjeto na sudijata m-r Tatjana Vasić – Bozadžieva od Regionalnata konferencija na ustavni sudovi [Rezime izlaganja sudije m-r Tatjane Vasić – Bozadžieve sa Regionalne konferencije ustavnih sudova]. Retrieved May 4, 2026, from https://ustavensud.mk/archives/31643