AUTHOR(S) / AUTOR(I): Dunja M. Vujović 
Download Full Pdf 
DOI: https://doi.org/10.46793/MFXVII-2.229V
ABSTRACT / SAŽETAK:
Predmet ovog rada jeste tumačenje pesme Most preko Neretve Adema Kolagića, nastale tokom Narodnooslobodilačke borbe, a u čijem se središtu nalazi motiv graditeljske žrtve – dvoje mladih moraju se žrtvovati kako bi se spasla vojska i ranjenici nakon Bitke na Neretvi. Prisustvo ovog motiva uglavnom se vezuje za folklor, a u kontekstu srpskog usmenog stvaralaštva za pesmu Zidanje Skadra. Stoga ćemo ovom motivu pristupiti poredeći njegovu obradu u pesmi iz folklora NOB-a sa njegovom obradom u pesmi Starca Raška, kao najreprezentativnijem njegovom javljanju, dok će poneki primeri iz narodne književnosti biti navođeni kao dodatna ilustracija u uporednoj analizi. Ona će se sastojati iz nekoliko segmenata: integracija mitskog u istorijsko (naročito bitna u pesmi Most preko Neretve), uzroci i pitanje neophodnosti žrtvovanja, figura žrtve (njena markiranost, pristupanje samom obredu), postupci drugih likova u pesmi. U ovom radu nastojimo da analiziramo mehanizme kojim je motiv graditeljske žrtve, po pravilu prisutniji u delima koja govore o vremenu ne toliko bliskom sadašnjosti, postao centralno mesto u pesmi koja peva o onome što se događa „sada” i „ovde”.
KEYWORDS / KLJUČNE REČI:
graditeljska žrtva, mit, folklor Narodnooslobodilačke borbe, Zidanje Skadra
ACKNOWLEDGEMENT / PROJEKAT:
REFERENCES / LITERATURA:
Izvori
- Vuk Rječnik: Srpski rječnik, istumačen njemačkijem i latinskijem riječima, skupio ga i na svijet izdao Vuk Stef. Karadžić, Dela Vuka Karadžića, prir. Vladan Nedić. Beograd. Prosveta, Nolit: 1987.
- Vuk SNP Ι: Vuk SNP I: Srpske narodne pjesme, skupio ih i na svijet izdao Vuk Stef. Karadžić, knjiga prva, u kojoj su različne ženske pjesme. Dela Vuka Karadžića, prir. Vladan Nedić. Beograd. Prosveta, Nolit: 1987.
- Vuk SNP ΙΙ: Vuk SNP II: Srpske narodne pjesme, skupio ih i na svijet izdao Vuk Stef. Karadžić, knjiga druga, u kojoj su pjesme junačke najstarije. Dela Vuka Karadžića, prir. Vladan Nedić. Beograd. Prosveta, Nolit: 1987.
- Vuk SNP Ⅴ: Vuk SNP V: Srpske narodne pjesme, skupio ih Vuk Stef. Karadžić, knjiga šesta, u kojoj su pjesme junačke najstarije i srednjijeh vremena (državno izdanje). Biograd. Štamparija Kraljevine Srbije: 1898.
- NEP ΙΙ: Narodne epske pjesme ΙΙ, prir. Maja Bošković-Stulli. Pet stoljeća hrvatske književnosti. Knjiga 25. Zagreb. Matica hrvatska, Zora: 1964.
- Herman 1976: Narodne pjesme muslimana u Bosni i Hercegovini, sabrao Kosta Hörmann 1888–1889, prir. Đenana Buturović. Sarajevo, Izdavačko preduzeće „Svjetlost”, 1976.
Literatura
- Bošković-Stuli 1960: M. Bošković-Stuli, Narodna poezija naše oslobodilačke borbe kao problem suvremenog folklornog stvaralaštva, u: D. Nedeljković (ured.), Zbornik radova Etnografskog instituta SAN 68, knj. 3, Beograd: Etnografski institut SAN, 393–424.
- Đerić 1997: G. Đerić, Smisao žrtve u tradicionalnoj kulturi Srba, Novi Sad: Svetovi.
- RKT 1986: Rečnik književnih termina, Beograd: Nolit.
- Samardžija 2020: Samardžija, Snežana, Brojevi u srpskom folkloru, Beograd: Albatros plus.
- Suvajdžić 2011: B. Suvajdžić, Dnovide vode: folklorni elementi u srpskoj književnosti, Beograd, Novi Sad: Filološki fakultet, Orpheus.
- Šubert 2022: G. Šubert, Tito i Sava Kovačević protiv fašista. Narodna pjesma „Most preko Neretve”, u: T. Đurišić-Bečanović (ured.), Njegoševi dani 8: zbornik radova, Nikšić: Filološki fakultet, 105–112.
- Šutić 1996: M. Šutić, Arhetipski pristup „Zidanju Skadra”, Književna istorija, br. 100, 429–453.