KULTURA I SAMOUPRAVLJANJE U SRBIJI NAKON 1948: INSTITUCIONALNE PROMENE I NOVE UMETNIČKE PRAKSE DO KRAJA 1970-IH

Serbian Studies Research, br.1, God. XVI (2025) (str. 35-67)

AUTOR(I) / AUTHOR(S): Dejvid Noris

Download Full Pdf   

DOI: https://doi.org/10.46793/SSRXVI.035N

SAŽETAK / ABSTRACT:

U ovom radu analizira se kultura u Srbiji nakon 1948. godine u kontekstu uvođenja i razvoja jugoslovenskog sistema socijalističkog samoupravljanja. Posebna pažnja posvećena je institucionalnim transformacijama kulturne politike, procesima decentralizacije i uticaju međunarodnih, naročito zapadnih, kulturnih tokova. U radu se razmatraju i nove umetničke prakse u književnosti, filmu i drugim oblastima, koje su često preispitivale društvene i ideološke okvire socijalističkog društva. Zaključuje se da je kulturno polje u Srbiji do kraja 1970-ih funkcionisalo kao dinamičan prostor između političke kontrole i umetničke autonomije.

KLJUČNE REČI / KEYWORDS:

kulturna politika, socijalističko samoupravljanje, srpska književnost, modernizam, kulturno nasleđe, decentralizacija

LITERATURA / REFERENCES:

  • Alexander, Ronelle. The Structure of Vasko Popa’s Poetry. Columbus: Slavica Publishers, 1985.
  • Čalić, Mari-Žanin. Istorija Jugoslavije u 20. veku. Preveli s nemačkog Ranka Gašić i Vladimir Babić. Beograd: Clio, 2013. [orig.] Čalić, Mari-Žanin. Istorija Jugoslavije u 20. veku. Preveli s nemačkog Ranka Gašić i Vladimir Babić. Beograd: Clio, 2013.
  • Čolić, Milutin. Ćudi našeg filma. Novi Sad: Prometej; Beograd: Jugoslovenska kinoteka, 1997. [orig.] Čolić, Milutin. Ćudi našeg filma.Novi Sad: Prometej; Beograd: Jugoslovenska kinoteka, 1997.
  • Dakovic, Nevena. „Klišei ratnog filma ili ratni film kao kliše“. U: Milan Nikodijević i Dinko Tucaković (ur.), Izazov ratnog filma: Simpozijum, 23. Festival filmskog scenarija, Vrnjačka Banja 16 .08. 1999. Vrnjačka Banja: Kulturni centar; Festival filmskog scenarija; Kraljevo: City Centre, 2000. 22–35.
  • DeCuir Jr, Greg. Yugoslav Black Wave: Polemical Cinema from 1963–72 in the Socialist Federal Republic of Yugoslavia. Belgrade: Filmski centar Srbije, 2011.
  • Delić, Jovan. Ivan V. Lalić i njemačka lirika: jedno intertekstualno istraživanje. Beograd: Srpska književna zadruga: Institut za književnost i umetnost; Istočno Sarajevo: Filozofski fakultet, 2011. [orig.] Delić, Jovan. Ivan V. Lalić i njemačka lirika: jedno intertekstualno istraživanje, Beograd: Srpska književna zadruga: Institut za književnost i umetnost; Istočno Sarajevo: Filozofski fakultet, 2011.
  • Dimić, Ljubodrag. Agitprop kultura: Agitpropovska faza kulturne politike u Srbiji 1945– 1952. Beograd: Rad, 1988.
  • Dimitrijević, Branislav. Potrošeni socijalizam: Kultura, konzumerizam i društvena imaginacija u Jugoslaviji (1950–1974). Beograd: Fabrika knjiga, 2016.
  • Drulović, Milojko. Samoupravna demokratija. Beograd: BIGZ, 1972.
  • Đorđev, Bojan. „Pozorišna (neo)avangarda pedestih i šezdesetih godina – Atelje 212“. U: Miško Šuvaković (ur.), Istorija umetnosti u Srbiji XX veka, knj. 1: Radikalna umetnicka praksa. Beograd: Orion Art, 2010–2014. 367–374.
  • Goulding, Daniel J., Liberated Cinema: The Yugoslav Experience 1945–2001. Bloomington: Indiana University Press, 2002.
  • Greenberg, Robert D. Language and Identity in the Balkans: Serbo-Croatian and Its Disintegration. Oxford: Oxford University Press, 2006.
  • Haug, Hilde Katrine. Creating a Socialist Yugoslavia: Tito, Communist Leadership and the National Question. London: I. B. Tauris, 2016.
  • Irvine, Jill. “The Croatian Spring and the Dissolution of Yugoslavia”. In State Collapse in South-Eastern Europe: New Perspectives on Yugoslavia’s Disintegration, ed. by Leonard J. Cohen and Jasna Dragovic-Soso. West Lafayette: Purdue University Press, 2008. 149–178.
  • Ivačković, Ivan. Kako smo propevali: Jugoslavija i njena muzika. Beograd: Laguna, 2013.
  • Jeremić, Ljubiša. Proza novog stila: Kritike i ogledi. Beograd: Prosveta, 1976.
  • Jović, Dejan. Yugoslavia: A State that Withered Away. West Lafayette: Purdue University Press, 2009.
  • Le Normand, Brigitte. Designing Tito’s Capital: Urban Planning, Modernism, and Socialism. Pittsburgh: University of Pittsburgh Press, 2014.
  • Lučić-Todosić, Ivana. Od trokinga do tvista: Igranke u Beogradu 1945–1963. Beograd: Srpski genealoški centar, 2002. [orig.] Lučić-Todosić, Ivana. Od trokinga do tvista: Igranke u Beogradu 1945–1963. Beograd: Srpski genealoški centar, 2002.
  • Lukić, Sveta. Contemporary Yugoslav Literature: A  Sociopolitical Approach. Translated from Serbo-Croatian by Pola Triandis. Urbana: University of Illinois Press, 1972.
  • Momčilović, Aleksandar. “Towards a Canon of the Non-Aligned: Yugoslav Literature(s) and Foreign Policy”. U: Adrijana Marčetić i dr. (ur.), Jugoslovenska književnost: Prošlost, sadašnjost i buducnost jednog spornog pojma. Beograd: Čigoja štampa, 2019. 179–188.
  • Marković, Predrag J. Beograd izmedju Istoka i Zapada 1948–1965. Beograd: Službeni list SRJ, 1996. [orig.] Marković, Predrag J. Beograd između Istoka i Zapada 1948–1965. Beograd: Službeni list SRJ, 1996.
  • Marković, Predrag J. Trajnost i promena: Društvena istorija socijalisticke i postsocijalisticke svakodnevnice u Jugoslaviji i Srbiji. Beograd: Službeni glasnik, 2012.
  • Merenik, Lidija. Ideološki modeli: Srpsko slikarstvo 1945–1968. Beograd: Beopolis, 2001.
  • Nikolić, Kosta. Srbija u Titovoj Jugoslaviji (1941–1980). Beograd: Zavod za udžbenike, 2011. [orig.] Nikolić, Kosta. Srbija u Titovoj Jugoslaviji (1941–1980). Beograd: Zavod za udžbenike, 2011.
  • Novaković, Aleksandar. Kako je Tito razbijao „tikve“: istorija zabrane pozorišne predstave „Kad su cvetale tikve“ Dragoslava Mihailovića (JDP, 25. X 1969). Beograd: Narodna knjiga – Alfa, 2005. [orig.] Novaković, Aleksandar. Kako je Tito razbijao „tikve“: istorija zabrane pozorišne predstave „Kad su cvetale tikve“ Dragoslava Mihailovića (JDP, 25. X 1969). Beograd: Narodna knjiga – Alfa, 2005.
  • Patterson, Patrick Hyder. Bought-& Sold: Living and Losing the Good Life in Socialist Yugoslavia. Ithaca: Cornell University Press, 2011.
  • Pavlović, Miodrag. Antologija srpskog pesništva. Beograd: Srpska književna zadruga, 1990. [orig.] Pavlović, Miodrag. Antologija srpskog pesništva. Beograd: Srpska književna zadruga, 1990.
  • Popa, Vasko. Uspravna zemlja. Beograd: „Vuk Karadžić“, 1972. [orig.] Popa, Vasko. Uspravna zemlja. Beograd: „Vuk Karadžić“, 1972.
  • Radulović, Marko M. Srpskovizantijsko nasleđe u srpskom posleratnom modernizmu: Vasko Popa, Miodrag Pavlović, Ljubomir Simović, Ivan V. Lalić. Beograd: Institut za književnost i umetnost, 2017. [orig.] Radulović, Marko M. Srpskovizantijsko nasleđe u srpskom posleratnom modernizmu: Vasko Popa, Miodrag Pavlović, Ljubomir Simović, Ivan V. Lalić. Beograd: Institut za književnost i umetnost, 2017.
  • Singleton, Fred. A Short History of the Yugoslav Peoples. Cambridge: Cambridge University Press, 1985.
  • Sudar, Vlastimir. A Portrait of the Artist as a Political Dissident: The Life and Work of Aleksandar Petrovic. Bristol: Intellect, 2013.
  • Velimirović, Danijela. „Moda i ideologija: Ka novoj politici stila“. U: Milan Ristović (prir.), Privatni život kod Srba u dvadesetom veku. Beograd: Clio, 2007. 342–361. [orig.] Velimirović, Danijela. „Moda i ideologija: Ka novoj politici stila“. U: Milan Ristović (prir.), Privatni život kod Srba u dvadesetom veku. Beograd: Clio, 2007. 342–361.
  • Videkanić, Bojana. Nonaligned Modernism: Socialist Postcolonial Aesthetics in Yugoslavia, 1945–1985. Montreal: McGill-Queen’s University Press, 2020.
  • Vučetić, Radina. Monopol na istinu: Partija, kultura i cenzura u Srbiji šezdesetih i sedamdesetih godina XX veka. Beograd: Clio, 2016.
  • Vujanović, Ana. „Nove pozorišne tendencije: BITEF Beogradski internacionalni teatarski festival“. U: Miško Šuvaković (ur.), Istorija umetnosti u Srbiji XX veka, knj. 1: Radikalna umetnicka praksa. Beograd: Orion Art, 2010–2014. 375–384.