Arheon br.8, God. 8 (2025) (str. 179-195)
AUTOR(I) / AUTHOR(S): Luka Čikarić
Download Full Pdf 
DOI: https://doi.org/10.46793/Arheon8.179C
SAŽETAK / ABSTRACT:
Rad se bavi događajima u Dalmaciji tokom Kandijskog rata (1644– 1669), sa posebnim osvrtom na ulogu srpskog stanovništva, uskoka i Morlaka u ratnim operacijama između Mletačke republike i Osmanskog carstva. U radu se analiziraju vojni sukobi, pogranična pustošenja, migracije stanovništva i demografske promene koje su nastale kao posledica dugotrajnog rata. Posebna pažnja posvećena je naseljavanju pravoslavnih Srba na mletačke teritorije i njihovoj vojnoj ulozi u odbrani dalmatinskih gradova i pograničnih oblasti. Istovremeno se razmatra i delatnost Katoličke crkve, koja je u novonaseljenom stanovništvu videla priliku za širenje unije i pokatoličavanje. Rad se u značajnoj meri oslanja na pisma dalmatinskih biskupa i crkvenih velikodostojnika upućena Kongregaciji za propagandu vere i drugim crkvenim vlastima, koja je u Vatikanskom arhivu sakupio i objavio Marko Jačov. Ovi izvori pružaju dragocene podatke o ratnim razaranjima, demografskim kretanjima, stanju u biskupijama i odnosima između katoličkog i pravoslavnog stanovništva. Analizom ovih svedočanstava moguće je sagledati ne samo vojno-političke prilike već i versku politiku i svakodnevni život na mletačko-osmanskoj granici. Rad tako pokazuje da je Kandijski rat, iako vođen pre svega oko Krita, imao duboke i dugotrajne posledice po društvene, demografske i konfesionalne odnose u Dalmaciji.
KLJUČNE REČI / KEYWORDS:
Kandijski rat, Dalmacija, Mletačka republika, Osmansko carstvo, Morlaci, Srbi, uskoci, pokatoličavanje, Kongregacija za propagandu vere
LITERATURA / REFERENCES:
Izvori:
- Desnica, Boško. Istorija kotarskih uskoka I–II: 1646–1684. Beograd: Srpska akademija nauka, 1950–1951.
- Spisi Tajnog vatikanskog arhiva XVI–XVIII veka, izbor tekstova iz arhiske građe Marka Jačova. Odabrala i prevela sa italijanskog i s latinskog dr Snežana Vukadinović. Predgovor akademik Vasilije Krestić. Novi Sad: Prometej – Arhiv Vojvodine, 2026.
Literatura:
- Desnica, Boško. Stojan Janković i uskočka Dalmacija: izabrani radovi. Priredio Srđan Volarević. Beograd: Srpska književna zadruga, 1991.
- Jačov, Marko. „Uskočki serdar Janko Mitrović i njegovi sinovi u
- Kandijskom i Morejskom ratu“. Istorijski časopis, 29-30 (19821983): 223–240.
- Milaš, Nikodim. Pravoslavna Dalmacija – istorijski pregled. Novi Sad: Prometej, 2024.
- Nakićenović, Savo. Kninska krajina: naselja i porijeklo stanovništva. Beograd: „Nikola Pašić“; Knin: Srpsko kulturno društvo „Zora“, 1999.
- Samardžić, Radovan. „Srbi u ratovima Turske do 1683“. U: Radovan Samardžić (ur.), Istorija srpskog naroda, III/1. Beograd: Srpska književna zadruga, 1993. 117–427.
- Radonić, Jovan. Rimska kurija i južnoslovenske zemlje od XVI do XIX veka. Beograd: Catena Mundi, 2017.
- Mayhew, Tea. Dalmatia between Ottoman and Venetian Rule: Contado di Zara 1645–1718. Roma: Viella, 2008.
- Mijatović, Anđelko. Uskoci i krajišnici: Narodni junaci u pjesmi i povijesti. Zagreb: Školska knjiga, 1974.
- Slukan-Altić, Mirela. „Povijest mletačkog katastra Dalmacije“. Arhivski vjesnik, 43 (2000): 171–198.
- Stanojević, Gligor. Dalmacija u doba Morejskog rata 1684–1699. Beograd: Vojnoizdavački zavod „Vojno delo“, 1962.