Koporinjski (Srpski) ljetopis: arheografski opis s izdanjem teksta

Arheografski prilozi, br.47 (2025) (str. 37-58)

AUTOR(I) / AUTHOR(S): Milena Martinović

 

Download Full Pdf   

DOI: https://doi.org/10.46793/AP47.037M

SAŽETAK / ABSTRACT:

Rad se bavi Koporinjskim (Srpskim) ljetopisom iz 1453. godine, koji je đakon Damjan prepisao za zetskog mitropolita Josifa. Ljetopis se nalazi u istom kodeksu kao i Sintagma Matije Vlastara, koji se čuva u Muzeju Srpske pravoslavne crkve u Beogradu (MSPC 45), a svojevremeno je bio u manastiru Krušedolu. U kontekstu složenih političkih prilika u Zeti sredinom XV vijeka između Srpske despotovine, čiji je dio bila, zatim, Mletačke republike i osmanske ekspanzije, u kojima je porodica Stefanice Crnojevića zagospodarila njenim planinskim djelovima, u radu se analiziraju struktura i tematski slojevi teksta i određuje njegovo mjesto u tipologiji srpskih ljetopisa, zasnovanih na vizantijskoj hronografskoj tradiciji. Pokazuje se da Koporinjski ljetopis predstavlja važan izvor za proučavanje ideoloških i književnih procesa u Zeti u drugoj polovini XV vijeka i objavljuje se njegov tekst.

KLJUČNE REČI / KEYWORDS:

Koporinjski (Srpski) ljetopis, Vlastareva Sintagma, Koporinja, srpski ljetopisi, Zeta, zetski mitropolit, dinastija Nemanjića

LITERATURA / REFERENCES:

  • Alekseev 2017: S. V. Alekseev. Pamяtniki serbskoй srednevekovoй istoriografii XIII–XVII vv. Žitiя XIV–XVII vv. Rodoslovы. Letopisi. Sankt-Peterburg 2017.
  • Balj, Stojanović 2020: „Monaški život u zadužbinama Balšića na Skadarskom jezeru.“ O Goričkom zborniku: zbornik odabranih radova. Prir. V. Balj, J. Stojanović. Podgorica–Beo- grad 2020, 527–566.
  • Bogdanović 1970: D. Bogdanović. „Književnost.“ Istorija Crne Gore, knj. 2, tom 2. Titograd 1970, 370–410.
  • Bogdanović 1980: D. Bogdanović. Istorija stare srpske književnosti. Beograd 1980.
  • Božić 1970: I. Božić. „Zeta u doba oblasnih gospodara.“ Istorija Crne Gore, knj. 2, tom 2. Titograd 1970, 70–370.
  • Bubalo 2015: Đ. Bubalo. „Nekoliko dokumenata o vojvodi Stefanici Crnojeviću.“ Istorij- ski zapisi, LXXXVIII/1–2 (2015), 27–44.
  • Vasiljević 2015: M. Vasiljević. „Nastanak srpskih rodoslova i letopisa kao posledica političkih i društvenih promena.“ Inicijal. Časopis za srednjovekovne studije, 3 (2015), 95–117.
  • Jakšić 2013: D. Jakšić. „O imenima starih srpskih letopisa.“ Istraživanja, 24 (2013), 223–233.
  • Martinović 2019: M. Martinović. „Dva cetinjska ljetopisa.“ Zetski gospodari Crnojevići i veziri Bušatlije (XIV vijek – 18/0). Zbornik radova sa naučnog skupa (Cetinje–Podgori- ca, 6. i 7. oktobar 2017). Cetinje 2019, 345–354.
  • Martinović 2023: M. Martinović. Rukopisne knjige Rođenja Presvete Bogorodice na Ceti- nju. Cetinje 2023.
  • Milošević 2002: R. Milošević. Koporinski letopis. Smederevo – Manastir Koporin 2002.
  • Novaković 1907: S. Novaković. Matije Vlastara Sintagma. Beograd 1907.
  • Odak-Mihajlović 2019: M. Odak-Mihajlović. „Dvoglavi orao Crnojevića.“ Zetski gospo- dari Crnojevići i veziri Bušatlije (XIV vijek – 18/0). Zbornik radova sa naučnog skupa (Cetinje–Podgorica, 6. i 7. oktobar 2017). Cetinje 2019, 191–219.
  • Petković 1914: Opis rukopisa manastira Krušedola. Sastavio Sava Petković. Sremski Karlovci 1914. [fototipsko izdanje: Sava Petković. Opis rukopisa manastira Krušedola. Priredio Z. Ranković. Beograd 2023.]
  • Radojičić 1951: Đ. Sp. Radojičić. „Izveštaj o radu na proučavanju starih srpskih rukopi- snih i štampanih knjiga kao i drugih starina.“ Glasnik SANU, II, 1949–1950 (1951), 327–348.
  • Sindik 2004: N. Sindik. „Kodikologija Goričkog Zbornika.“ Nikon Jerusalimac – vrijeme, ličnost, djelo. Zbornik radova sa međunarodnog naučnog simposiona na Skadarskom jezeru, 7–9. septembra 2000. godine. Cetinje 2004, 185–201.
  • Spremić 2004: M. Spremić. „Crkvene prilike u Zeti u doba Nikona Jerusalimca.“ Nikon Jerusalimac – vrijeme, ličnost, djelo. Zbornik radova sa međunarodnog naučnog simposiona na Skadarskom jezeru, 7–9. septembra 2000. godine. Cetinje 2004, 73–111.
  • Spremić 2016: M. Spremić. Srbija i Vizantija (VI–XVI vek). Beograd 2016.
  • Stojanović 1883: „Srpski rodoslovi i letopisi.“ Uredio ih LJ. Stojanović. Glasnik SUD, 53 (1883), I–XVI, 1–160.
  • Stojanović 1890: „Stari srpski hrisovulji, akti, biografije, letopisi, tipici, pomenici, zapisi i drugo.“ Pribrao ih Ljub. Stojanović. Spomenik SKA, III (1890), 92–157.
  • Stojanović 1927: Ljub. Stojanović. Stari srpski rodoslovi i letopisi. Sremski Karlovci 1927.
  • Subotin-Golubović 2013: Matija Vlastar. Sintagma. Prevela sa srpskoslovenskog jezika T. Subotin-Golubović. Beograd 2013.
  • Trifunović 1961: Đ. Trifunović. „Minijatorski stil stare srpske književnosti.“ Knji- ževnost, 32 (1961), 511–522.
  • Trifunović 1990: Đ. Trifunović. Azbučnik srpskih srednjovekovnih književnih pojmova. Beograd 1990.
  • Trifunović 2019: Gorički zbornik. Fototipija. Prir. Đ. Trifunović. Beograd 2019.
  • Truhelka 1894: Ć. Truhelka. „Rukopisna kronika iz početka XVI vijeka.“ Glasnik Zemaljskog muzeja, knj. 3, god. VI (1894), 452–466.
  • Ćirković 1997: S. Ćirković. „Srpski letopisi i vizantijske kratke hronike.“ Srpska knji- ževnost u doba Despotovine. Zbornik radova sa naučnog skupa (Despotovac, 22–23. avgust 1997). Despotovac 1997, 101–107.
  • Špadijer 2016: I. Špadijer. „Stara srpska književnost i srednjovekovno rukopisno na- sleđe.“ Svet srpske rukopisne knjige (XII–XVII vek). Beograd 2016, 131–153.
  • Šafařík 1851: Památky dřevního písemnictví Jihoslovanův. Díl předchozí. Sebral a vydal Pavel Josef Šafařík. V Praze 1851.
  • Tomić Djurić 2012: M. Tomić Djurić. ,,The Isles of Great Silence: Monastic Life on Lake Scutari under the patronage of the Balšićs.“ Balcanica, 43 (2012), 81–116.
  • Živković 2017: V. Živković. „The Vow of Ivan Crnojević to the Virgin Mary in Loreto under the Shadow of the Ottoman Conquest.“ Balcanica, 48 (2017), 19–32.